Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politie, recht en criminaliteit

Zo'n beetje alle gezinnen in de straat waren slachtoffer

Het is moeilijk om de Belastingdienst te overtuigen dat je slachtoffer bent van DigiD-fraude, ondervonden gedupeerden.

„Het begon in april met de kinderopvangtoeslag, waar ineens een vreemd rekeningnummer stond vermeld”, vertelt een slachtoffer uit Rotterdam. Hij heet Marc, is 34 en vermogensbeheerder. „Dan kun je opbellen met de Belastingdienst en zeggen dat je dat niet zelf hebt gedaan. Maar dan zeggen ze daar: nou, meneer, er staat hier toch echt dat u dat met uw DigiD hebt gewijzigd.”

Op de site van DigiD zelf kon Marc (hij wil uit angst voor represailles van degenen die zijn gegevens in handen kregen niet met zijn achternaam in de krant) zien dat hij zijn elektronische handtekening sinds zijn belastingaangifte in maart niet meer had gebruikt.

Toen Marcs buren kort daarna eenzelfde „rare” brief uit de tas toverden, werd langzaam duidelijk dat het om massafraude met gestolen gegevens ging. Het vreemde rekeningnummer in de brieven was hetzelfde. „We zijn rond gaan vragen. Toen bleken het vijftien of zestien stellen hier in de straat te zijn”, zegt Marc.

De overeenkomst: ze hebben allemaal kinderen. Marc vermoedt dat hun gegevens op een lijst staan bij een kinderopvangbureau waar zij zich hebben ingeschreven. Die lijst is systematisch afgewerkt. Het geschatte jaarinkomen van de getroffenen werd verlaagd naar 3.000 euro, om de voorschotten voor zorg-, huur- en kinderopvangtoeslagen, zo hoog mogelijk op te drijven.

Wie toegang had tot die rekening en van wie de DigiD was, is nog niet bekend. Misschien is er een tussenpersoon ingezet, die de voorschotten toch nooit zou kunnen terugbetalen. Die zou een (kleine) vergoeding kunnen hebben gekregen, in ruil voor zijn DigiD- of rekeninggegevens. Fraude met hulp van dit soort tussenpersonen komt ook voor bij banken. Ze worden ook wel katvangers of geldezels genoemd.

Lucratief? Zeker. De maximale kinderopvangtoeslag per maand per kind is ruim 1.300 euro, de huurtoeslag 300 euro, zorgtoeslag 100 euro.

Aanvankelijk had de straat moeite de eigen onschuld te bewijzen. Uit documentatie in bezit van deze krant, blijkt dat medewerkers van de Belastingsdienst de opdracht kregen gealarmeerde bellers niet te vertellen hoe de fraude mogelijk was, noch dat er andere slachtoffers waren. „Vermijd onderwerpen als fraude en berichten uit kranten en televisieprogramma’s”, schrijft de handleiding voor gevallen met ‘dossiercode 508888’, gebruikt voor mensen bij wie de gegevens waren gewijzigd door iemand anders dan de aanvrager zelf.

Pas toen de Belastingdienst hoorde dat het om meer mensen in één straat ging, gebeurde er wat, zegt Marc. „We kregen het advies aangifte te doen bij de politie, maar die wilde de aangifte niet opnemen en verwees ons terug naar de Belastingdienst. Die zei: wij doen één poging om deze persoon het geld vrijwillig te laten terugstorten. Wil hij of zij dat niet, dan krijgt u zijn of haar gegevens en kunt u via een civiele procedure het geld terug proberen te krijgen.” De buren zochten contact met de media. Een hooggeplaatste ambtenaar van het ministerie van Financiën ontfermde zich over de kwestie, aldus Marc. Waarna er excuses kwamen, en terugbetaling van de baan was.

Slachtoffers die niet weten wat er aan de hand is, krijgen van de Belastingdienst nog minder te horen. Nataly Biliosa, uit een ander deel van Rotterdam, is zo iemand. Zij moet deze maand naar eigen zeggen 557 euro zorgtoeslag en 2.138 euro huurtoeslag terugbetalen: geld dat ze nooit heeft ontvangen. Bovendien is haar zorgtoeslag stopgezet. „Maar ik moet wel de zorg betalen. Ik ben bang dat hierna beslag wordt gelegd op mijn loon”, vertelt ze. Zij bezweert dat ze haar DigiD goed geheim heeft gehouden. Tegen haar heeft de Belastingdienst alleen gezegd – zoals de handleiding voorschrijft – dat er onderzoek wordt gedaan.