Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Protest in de Duitse proeftuin

Ondanks een klein verlies van de SPD zal Klaus Wowereit de komende vijf jaar opnieuw burgemeester zijn in Berlijn. Hij kan een coalitie vormen met de Groenen of de CDU.

De opmars van de Groenen in Duitsland is gisteren in Berlijn voorlopig tot stilstand gekomen. Bij gemeenteraadsverkiezingen won de partij weliswaar stemmen, maar veel minder dan verwacht. Burgemeester Klaus Wowereit blijft stevig in het zadel. Zijn uitdaagster Renate Künast van de Groenen, die hoopte dat haar partij groter dan Wowereits sociaal-democratische SPD zou worden, lijdt een gevoelige nederlaag.

Berlijn is de proeftuin van Duitsland. „Schaut auf diese Stadt!”, riep Ernst Reuter, de eerste burgemeester van het naoorlogse West-Berlijn al. Kijk naar deze stad. Wat hier gebeurt, is belangrijk. De verkiezingsresultaten zullen zeker hun weerslag op de landelijke politiek hebben.

Grote winnaar is de Piratenpartei, die vanuit het niets op bijna negen procent kwam. Ongeveer 130.000 Berlijners stemden op deze linksige protestpartij, die campagne voert via internet, meer „politieke transparantie” wil en jonge mensen als belangrijkste stembusattractie heeft. „We zullen van ons laten horen”, riep gisteravond de kersverse politicus Andreas Baum (33), die er nu een baan als gemeenteraadslid bij heeft, naast zijn werk als adviseur van een internetfirma.

Burgemeester Wowereit (57) liet zich als winnaar huldigen, hoewel zijn SPD iets verloor en op 28,5 procent van de stemmen uitkwam. Wowereit regeert Berlijn al tien jaar, in een coalitie met de Die Linke (uiterst links). Net als de SPD verloor ook Die Linke stemmen, waardoor een nieuw verbond onmogelijk is.

Wowereit kan nu samenwerken met de christen-democraten (CDU), die verrassend winst boekten en met 23,5 procent indirect bondskanselier en partijgenoot Angela Merkel steunen. Maar de Berlijnse burgemeester kan ook een coalitie met de Groenen vormen, wat waarschijnlijker is.

De Groenen hebben opnieuw gewonnen bij regionale verkiezingen, ze stijgen naar 17,5 procent, maar blijven ruim achter SPD en CDU. Wowereits tegenstandster Renate Künast (55), ooit voor de Groenen minister van Landbouw, maakte in de verkiezingscampagne een verkrampte indruk. „Ik had op meer gehoopt”, zei ze gisteren beteuterd. Eerder zei ze niet onder Wowereit te wil dienen als de Groenen in Berlijn kleiner blijven dan de SPD. Haar politieke toekomst is nu onzeker.

Wowereit heeft de stad tot nu toe fatsoenlijk maar oppervlakkig bestuurd. De structurele problemen zijn onopgelost gebleven. De werkloosheid is hoog. De integratie van allochtonen, met name moslims, verloopt moeizaam. Er is geen plan voor wat er met Tempelhof, Tegel en Schönefeld moet gebeuren als het nieuwe vliegveld binnenkort klaar is. Jeugdcriminaliteit, stijgende huren, brandstichting en een onderwijs dat onderaan de Duitse lijstjes bungelt, heeft Wowereit als verkiezingsthema’s gemeden. Künast trouwens ook. Zo bezien hoeft de opkomst van de Piratenpartei niet te verbazen.

Dramatisch is de situatie voor de liberale FDP. De partij haalde niet eens de kiesdrempel. Ook voor de landelijke politiek kan deze zoveelste nederlaag op rij gevolgen hebben. De liberalen, die samen met Merkels CDU de Duitse regering vormen, zijn krachteloos en gedemoraliseerd. Hun mandaat brokkelt af; de machtsbasis wankelt.