Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

'Onze missie faalde, maar we gaven hoop'

Christopher Dodwell bezocht dit weekeinde Arnhem, waar hij in 1944 als 25-jarige piloot gewond raakte. „Risico’s inschatten is geen sterk punt van het Britse leger.”

Britse veteranen uit de Tweede Wereldoorlog leggen kransen bij het Airborne-monument in Oosterbeek. Rechtsonder: Christopher Dodwell. Foto's NRC Handelsblad, Rien Zilvold oosterbeek herdenkingsdienst glider pilooot dodgel foto nrc rien zilvold
Britse veteranen uit de Tweede Wereldoorlog leggen kransen bij het Airborne-monument in Oosterbeek. Rechtsonder: Christopher Dodwell. Foto's NRC Handelsblad, Rien Zilvold oosterbeek herdenkingsdienst glider pilooot dodgel foto nrc rien zilvold

„Kijk”, zegt Christopher Dodwell. „Hier is het jasje dat ik droeg toen ik gewond raakte. Zie je de gaten van de granaatscherf? Hij kwam er via mijn schouder in en ging er via mijn rug weer uit.”

Dodwell (92) is een van de honderden Britse zweefvliegtuigpiloten die op 17 en 18 september 1944 uit Engeland vertrokken om de Rijnbrug bij Arnhem te veroveren. Hij raakte gewond en werd gevangengenomen door de Duitsers. Afgelopen weekend herdacht hij de mislukte operatie met twaalf andere zweefvliegtuigpiloten in Arnhem. Voor de tiende keer in 67 jaar, schat hij. „En hoe langer ik hier kom, hoe meer betekenis het krijgt.”

Voor Dodwell stond al voor vertrek vast: deze missie is gedoemd te mislukken. Zeventien keer was de operatie afgeblazen omdat zij te gevaarlijk was. Bij de achttiende keer redeneerde de legerleiding: dat overkomt ons niet nog eens. „Risico’s inschatten is geen sterk punt van het Britse leger. Men begreep niet dat de Duitsers meer verzet boden in de buurt van hun eigen landsgrenzen. De Britten dachten dat ze hen wel even konden oprollen. Maar zowel in mankracht als in bewapening waren de Duitsers ons de baas.”

Als hij zijn ogen sluit, beleeft Dodwell de reis van Gloucester naar Arnhem opnieuw. Het was een enerverende vlucht, vol gevaren. „Ik had 26 soldaten aan boord en antitankgeschut. Het vliegtuig was zwaarder dan de voorschriften toelieten. We hadden last van turbulentie, het vereiste veel stuurmanskunst.”

Na vier uur zette Dodwell zijn lichtgewicht toestel met hoge snelheid aan de grond bij Wolfheze. „Op een maïsveld, er was net geoogst.”

Tweehonderd collega-piloten overleefden de reis niet. Zij werden uit de lucht geschoten of sneuvelden in grondgevechten rond Arnhem. Zelf rende Dodwell na zijn landing de bossen in, waar hij werd geraakt door een mortiergranaat. De piloot belandde in een noodziekenhuis, dat in handen van de Duitsers viel. Na vele omzwervingen werd hij naar het Duitse krijgsgevangenenkamp Spangenberg afgevoerd. Daar trof hij zeshonderd landgenoten aan, van wie sommigen al vastzaten sinds de Slag om Duinkerken, in 1940.

Dodwell werkte in Spangenberg als ‘reporter’. Een medegevangene luisterde stiekem naar de radio – „onze geheime schat” – en Dodwell verspreidde het nieuws.

„Ik weet nog goed dat ik te horen kreeg dat het einde van de oorlog naderde”, zegt Dodwell. Hij veegt een traan uit zijn ooghoek en probeert zich een houding te geven. „Zo’n mooi moment”, fluistert hij. „Niet omdat ik vrij zou komen, maar omdat ik wist wat het betekende voor de mannen die al jaren in dat kamp zaten.”

De hoop leidde tot onzekerheid. Wat zouden de Duitsers met de krijgsgevangenen doen? Zouden ze doordraaien? Dodwell hield er rekening mee, hij zou zich verdedigen met een tafelpoot. „Zo ver kwam het niet”, zegt hij. „Op 7 mei 1945 gaf Duitsland zich gewonnen. Plots waren de rollen omgedraaid. Ik kreeg het commando over de krijgsgevangenen [als kapitein had Dodwell de hoogste rang] en moest de Duitsers aanwijzen die zich hadden misdragen. Een zware taak, want ze werden ter plekke geëxecuteerd.”

Na de oorlog kreeg Christopher Dodwell het Distinguished Flying Cross, een eervolle onderscheiding voor ‘daden van moed of toewijding tijdens een luchtoperatie tegen de vijand’. Hij werd bedrijfstrainer; tot op hoge leeftijd leerde hij managers risico’s inschatten.

De belangrijkste les die hij hun meegaf? „Wees niet bang, maar zorg dat je situaties of mensen ook niet onderschat. Be prepared. ” Dodwell deed wat de Britse legerleiding had nagelaten. Hij heeft geleerd van de fouten van zijn superieuren.

De Engelsman ziet het als zijn plicht de herdenkingsceremonie in Arnhem bij te wonen. Daarmee eert hij niet alleen zijn overleden makkers, maar toont hij ook zijn waardering voor Nederland.

„Onze missie faalde”, zegt hij met klem. „Arnhem was a bridge too far. En toch werden wij als helden behandeld. ‘Jullie geven ons hoop’, kregen wij van de Nederlanders te horen. Ik was blij verrast.”

Bij ieder bezoek aan Nederland bezoekt Dodwell een andere plek met herinneringen: het maïsveld waar hij zijn vliegtuig neerzette. De graven van de piloten die het niet overleefden. Het noodziekenhuis waar hij werd behandeld aan de granaatscherf. „Op de plek van het ziekenhuis staat nu een stoplicht. Er liggen wat takken en kapotte telefoonlijnen. Voor jonge mensen is het moeilijk voor te stellen dat daar ooit een oorlog heeft gewoed.”