Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Oorlog

Oneindige echo's van wraak en weerwraak

Violet Leroy: Medelijden met de duivel Verbum Crime, 318 blz. €14,95

In thrillers die in het heden spelen, was WO II vaak een beest uit het verleden dat opduikt om hen die wandaden begingen alsnog het hoofd af te bijten. Een complicatie is nu dat mensen die destijds volwassen én ‘fout’ waren inmiddels minimaal 84 jaar oud zijn; het wordt voor auteurs lastiger om zulke krasse romanfiguren geloofwaardig een pistool in de handen te drukken of anderszins in een actief conflict te betrekken. Daarom situeren ze, onder wie de briljante thrillerschrijver Philip Kerr, hun boeken vaker in of kort na de oorlog.

De Nederlandse schrijfster Violet Leroy koos in haar tweede thriller Medelijden met de duivel voor een andere benadering: hier wordt het conflict anno 2005 gezocht en gevonden door hen die destijds kinderen waren. Maar ook door hun eigen kinderen en zelfs kleinkinderen. Het goede van dit boek is dat het toont hoe de cascade van beschadigingen die de oorlog van generatie op generatie teweegbracht, doorstroomt tot in deze tijd. De mannen en vrouwen die hand in hand met Hitler, Hirohito en de rest marcheerden, lopen hier net als in werkelijkheid in zekere zin nog door de straten. Door de PC Hooftstraat bijvoorbeeld.

Een van de twee hoofdpersonen, de 32-jarige Sara Hirsch, heeft er een populaire winkel, maar op donderdag 29 maart 2005 is Sara er alleen als een overvaller haar winkel binnenloopt en haar tweemaal in het hart schiet. Haar hartsvriendin Isabel wordt verwittigd door inspecteur Hofman en stort in.

Sara en Isabel waren en zijn twee onaangepaste, hooghartige krengetjes en waren als kind buren aan de Noordermarkt. Net als hun grootouders tijdens de oorlog; die van Sara zaten ondergedoken bij de buren van die van Isabel. Als Isabel er via haar dochter Melissa achterkomt dat haar grootouders niet door een ongeluk zijn overleden maar door een verdachte zelfmoord en vervolgens dat dit exact vijftig jaar voor de moord op Sara gebeurde, belt ze Hofman.

Hofman twijfelde al aan het overvalscenario en behandelt Sara’s dood als een executie. Hij dringt via zijn vriend Julius, een joodse privé-detective in Amsterdam, diep door in de complexe achtergrond van Sara en Isabel, die niet alleen heel veel connecties met WO II hebben maar ook met de scheepsramp met de Herald of Free Enterprise, in Zeebrugge in 1987. Net als Sara en Isabel is Hofman een niet geheel sympathieke figuur die gelooft in weerwraak: sommige misdaden vragen niet om recht maar om evenredige vergelding. Hij is niet de enige in dit verrassende boek, dat uiteindelijk gaat over de oneindige echo’s van wraak en weerwraak en over niet kunnen vergeven.

Robert Gooijer