Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Economie

Omslag

Vandaag heb ik in een Chinese boekhandel een schoolschrift gekocht waarop staat: ‘I want to be right, but was told to be left’. Niet dat de weinigtalige clientèle de subtiel subversieve ondertoon van dit omslag zal begrijpen, maar de tekst vat de sfeer in dit land aardig samen.

Op de laatste stop van mijn odyssee langs de Yangtze, ter voorbereiding van een boek, beland ik in Zhangjiagang; praktisch aan de monding van de poepkleurige rivier, onder de rook van Shanghai. Zhangjiagang was vijftien jaar terug, toen ik er voor het eerst kwam, nog een modelstad waar het hele land van moest leren. Het was vroeg met ondernemen en ging daarmee tegen de stroom in. Totdat de stroom opeens van richting veranderde en de stad de natie mocht inspireren.

Anderhalf decennium later is Zhangjiagang opgeslokt in de zee van welvaart die dit deel van het land inmiddels heeft overspoeld. Zhangjiagang is allang geen uitzondering meer, het is regel geworden. Toch vervult de havenstad een obscure voortrekkersrol die tegen de trend (en de nationale eer) ingaat. Er zijn maar weinig plekken in China waar lokale ondernemers zo bereid zijn om het moederland voorgoed te verlaten als Zhangjiagang. De reden: een fundamenteel gebrek aan vertrouwen. Om een van hen te citeren: ,,Politieke strijd, corruptie en vriendjespolitiek – als zelfstandig ondernemer trek je altijd aan het kortste eind.’’

Het is hard gegaan met de economische groei, maar ook met die van de macht van de partij. Die is weer groots aanwezig als achtervanger van de inmiddels florerende staatsbedrijven. En dus vertrekken de buitenstaanders die het zich kunnen veroorloven naar Singapore, Maleisië en Canada. Als touci yimin, investeringsmigrante: steek 1,2 miljoen euro in de economie van Singapore en je mag er wonen.

Maar het is een teken aan de wand. Als Chinese ondernemers geen vertrouwen in China hebben, wie moeten wij dan geloven? ,,We klagen niet, de politiek is gewoon oppermachtig’’, zegt zo’n vrijheidskoper. Ofwel: ‘ik wil wel recht, maar krijg krom in de maag gesplitst.’ Zo gaat dat in de wereld van het ongelijk.

Floris-Jan van Luyn