Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Boeken

Aleph van Paulo Coelho

Goed nieuws voor de rationalisten. Even leek het erop dat de Braziliaanse zweef-auteur Paulo Coelho de eerste plaats op de CPNB bestsellerlijst zou gaan overnemen van Dick Swaabs Wij zijn ons brein. Twee weken geleden verscheen immers Coelho’s nieuwste, Aleph (Arbeiderspers, € 18,95) in 69 landen tegelijk.

Direct na verschijning bezette het boek de eerste plaats in Brazilië. Maar Aleph kwam hier binnen op de tweede plaats en opvallend genoeg zakte het boek hier afgelopen week een plaatsje: Isabel Allende heeft zich ertussen weten te wurmen met haar nieuwe roman Het negende schrift van Maya. Moet daaruit geconcludeerd worden dat we meer van ons brein houden dan van een andere dimensies? Of is er iets anders aan de hand met deze Coelho?

Waarschijnlijk is dat laatste het geval, want Aleph is helemaal niet zo zweverig, het boek gaat niet over andere werelden en er zijn ook al geen engelen. Goed, er is wat reïncarnatie – kom ik later op terug – en er staan betekenisloze maar ogenschijnlijk diepe zinnen in als ‘een leven zonder oorzaak is een leven zonder gevolg’. Maar vóór alles gaat Aleph over seks.

Coelho lijkt de penopauze bereikt te hebben: zijn verteller voelt zich oud, twijfelt aan God en het bestaan in het algemeen en is verder nogal hitsig. Moed inspreken gebeurt in termen als ‘Je lijkt wel een oude zeurpiet, en zo oud ben je nou ook weer niet’.

Die indruk wordt nog sterker wanneer het verhaal zich verplaatst naar de Trans-Siberië Expres (immers, ‘het leven is een trein, geen treinstation’): bij verschillende stations stapt hij even uit voor een signeersessie en zoekt hij bevestiging bij zijn lezers.

Onderweg pikt hij een jong meisje op, een groupie met de naam Hilal. Een onzeker meisje van 21 op wie hij de ene seksuele fantasie na de andere loslaat. ‘Opnieuw gaat mijn fantasie met me aan de haal: ik keer terug naar het bed, de al losgeknoopte blouse, de borstjes met harde tepels, ik buk ze om ze te kussen, terwijl zij een beetje tegenspartelt – een mengeling van genot en opwinding over wat komen gaat’. Of: ‘De pijn gaat meteen over in het gevoel dat zij in mijn lip bijt terwijl we kussen. Ik zit niet langer met mijn knieën op haar armen: haar handen grijpen me vast, haar nagels klauwen in mijn rug, ik hoor haar gesteun in mijn linkeroor. Haar tanden laten mijn lip los, ze maakt een beweging met haar hoofd en kust me.’

Tot de daad komt het niet, het blijft bij strelen over die ‘borstjes met harde tepels’ en wat gestoei. Ze kruipen nog samen in een hotel, maar Coelho realiseert zich tijdig dat hij een vrouw thuis heeft en reserveert twee kamers. Schuldgevoelens en lust wisselen elkaar telkens af, dus neemt hij maar zijn toevlucht tot formules: een hele reeks zinnen begint met ‘ik hou van je omdat…’ en ze zijn te gênant om te citeren. Nou vooruit, eentje dan: ‘Ik hou van jou zoals een rivier die begrijpt dat hij in een waterval op een andere manier moet stromen en dat hij moet leren rusten in een laagte.’

De suggestie van diepte, en de suggestie van erotiek – maar dat is voor Coelho nog niet genoeg. Hij duikt met deze Hilal het verleden, de aleph, in en vindt haar terug ten tijde van de inquisitie. Zij is de heks die beschuldigd is, hij de monnik die de test moet uitvoeren. Is er een satansteken? Ja, bij haar vagina, net boven het schaamhaar. De heks wordt naakt op een rad gelegd, benen wijd en draaien maar aan dat wiel zodat alles uitgerekt wordt.

En dat rad wordt bediend door, jawel, Paulo Coelho in een vroeger leven. De heks smeekt, huilt en hij draait en draait. Uiteindelijk belandt ze schaars gekleed op de brandstapel, terwijl ze hem nog vergeeft ook. Je hoeft geen Freudiaan te zijn om dit geheel te interpreteren. Dit is gewoon slechte porno, vermomd als mystiek door een man in vertwijfeling, in de overgang. Niet zo vreemd dat sommige Coelhofans deze keer afhaken.

Toef Jaeger

Op YouTube is een filmpje te zien van de diepte die Coelho ingaat met Aleph. Je kan hem ook bekijken via: arbeiderspers.nl