Boeken

Spilzieke oorlogsvorstin

Pracht en praal kleurden de reputatie van Elizabeth Stuart (1596-1662). Maar de vele brieven die de balling schreef in Den Haag tonen ook een strijdlustige en behendige politica. Een gesprek met Nadine Akkerman die negen jaar lang onderzoek deed naar Stuarts brieven. 

In de zuurvrije kamer van de Koninklijke Bibliotheek heeft iemand ze al klaargelegd op grijze kussentjes: een klein deel van de documenten die de Leidse letterkundige Nadine Akkerman de afgelopen negen jaar door haar handen liet gaan. Niet alleen hier in Den Haag, maar ook op 46 andere plekken in Europa en de VS. Boedellijsten, kattebelletjes, officiële stukken en vooral verschrikkelijk veel brieven van Elizabeth Stuart (1596-1662).

De winterkoningin, zo wordt Elizabeth Stuart vaak genoemd omdat ze maar een volle winter als vorstin regeerde: over Bohemen en samen met haar man Frederik V, de protestantse keurvorst van de Palts. Binnen een jaar al, op 8 november 1620, werd diens leger op de Witte Berg bij Praag verpletterend verslagen door de troepen van de katholieke Habsburgse keizer. En de enige plek waar Frederik en Elizabeth toen nog welkom waren, wegens hun familiebanden met de Oranjes, was de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Zo belandde Elizabeth, dochter van koning Jacobus (VI van Schotland en I van Engeland) in Den Haag. Van de pracht en praal van de Engelse, Duitse en Boheemse hoven naar de Kneuterdijk. Daar verbaasde ze vriend en vijand met haar menagerie van aapjes en honden, en met haar hofhouding van 223 personen - later uitgekleed tot tachtig man.

‘Elizabeth leeft voort als spilziek. En als de berooide weduwe (Frederik overleed in 1632)” zegt Akkerman. “Telkens de zelfde citaten van tijdgenoten moeten dat illustreren. Dat Elizabeth meer om haar hondjes en aapjes gaf dan om haar twaalf kinderen. Dat ze meer van gedichten en toneel hield dan van al het andere.

Maar daar klopt niks van, zegt Akkerman. En ja, het kostte haar wat tijd om daar achter te komen. Aanvankelijk werd ze juist aangetrokken door het idee dat de mooie Elizabeth en toneel hield. ‘Eigenlijk wilde ik literaire netwerken in kaart brengen.’ Akkerman hoopte bijvoorbeeld dat ze brieven zou vinden aan en over William Shakespeare of John Donne, tijdgenoten en naar verluidt bewonderaars van Elizabeth. “Maar ik werd geconfronteerd met brieven die uitsluitend over militaire zaken gingen.” Ze lacht. “Het duurde even voordat die eigenlijk interessanter waren.”

Elizabeth Stuart was een behendig politica en wilde dat ook zijn, zegt Akkerman. Ze wijst op Elizabeths handtekening. De ronde letters worden omlijst door zwierige krullen. “Dat keek ze af van de Engelse vorstin Elizabeth I”. Ook een toneelliefhebber die een de protestantse zaak ondersteunde, maar die bovendien geraffineerd haar land bestuurde. “Ik denk dat Elizabeth Stuart met die afgekeken handtekening wilde aangeven dat ook zijzelf politiek actief kon zijn.”

 

Abonnees kunnen het volledige interview met de Leidse letterkundige Nadine Akkerman over de brieven van Elizabeth Stuart hier lezen.