Het tijdperk van de man loopt af. Vrees voor de sardonische bazin

Vanaf de dageraad van de mensheid, zo’n 40.000 jaar geleden, is de man dominant. Met bloed, zweet en tranen bracht hij de beschaving naar een hoger plan. Maar in de postindustriële economie verliest hij de controle. Een gemis aan feminiene eigenschappen zou hem op school en kantoor parten spelen. Maar jubel niet te vroeg, vrouwen: macht brengt ook in jullie het slechtste naar boven.

Vanaf de dageraad van de mensheid, zo’n 40.000 jaar geleden, is de man dominant. Met bloed, zweet en tranen bracht hij de beschaving naar een hoger plan. Maar in de postindustriële economie verliest hij de controle. Een gemis aan feminiene eigenschappen zou hem op school en kantoor parten spelen. Maar jubel niet te vroeg, vrouwen: macht brengt ook in jullie het slechtste naar boven.

Dat vrouwen zich eveneens kunnen ontpoppen tot machtswellustelingen wordt in de lofzang op de emancipatie weleens vergeten. Een lofzang waaraan de Amerikaanse journaliste Hanna Rosin vorig jaar een verontrustend couplet toevoegde. Het einde van de man, kopte ze boven haar roemruchte essay in The Atlantic.

Momenteel werkt Rosin haar essay uit in een boek, een verhaal dat ongetwijfeld de bestsellerlijsten zal bestormen. Toch ontkent zij – tussen de regels door - niet dat het aanstaande vrouwentijdperk een donkere kant heeft.

Verenigingen voor mannenrechten
Hoe dominanter vrouwen worden, hoe meer ze zich als man gedragen. “De criminaliteit onder vrouwen is sinds de jaren tachtig enorm gestegen”, noteerde Rosin. Ze merkt zelfs op dat er regelmatig vrouwelijke moordenaars in het nieuws komen. Niet alleen psychopaten, maar ook terroristen zoals de Black Widows in Rusland.

Uitwassen natuurlijk. Maar wel nieuwe uitwassen. Die van een sekse die niet meer onderdrukt wordt, maar zelf onderdrukt. Vooral in het gezinsleven: feministen vergeten volgens haar dat vrouwen vrijwel alle beslissingen maken. En bij scheidingen, in meerderheid een keuze van de vrouw, de voogdij toegewezen krijgen.

Mannenrechtenbewegingen zijn in opkomst, ontdekte Rosin. Hun antivrouwenretoriek zou steeds vijandiger worden. Vooral omdat mannen nergens op terug kunnen vallen. Dat vrouwen hier en daar doorslaan in hun emancipatie is volgens Rosin geen reden tot een feestje. “De toenemende macht van vrouwen moet gezien worden als een bedreiging.”

Mannen als gebruiksvoorwerp van vrouwen
Frappant vindt Rosin het verschijnsel toy boys. Geen man zou zijn vriendin een speeltje durven noemen, maar in de moderne cultuur is het volgens de journaliste heel gebruikelijk dat een vrouw een veel jongere man als gebruiksvoorwerp behandelt. Zodra vrouwen kostwinner zijn, ontnemen ze volgens Rosin de man alle autoriteit in het gezin: moreel, emotioneel en sociaal. Wanhopig vluchten sommige mannen dan in het fysieke, zo citeert ze een socioloog. Het gevolg is een belletje naar de politie.

Het is niet Rosins bedoeling om deze negatieve aspecten te benadrukken. Het zijn kleine nuances in een betoog dat in wezen een lofzang op de vrouwelijke opmars is. Een opmars die ze toeschrijft aan de nieuwe arbeidscultuur. Een werkvloer waarop traditioneel vrouwelijke vaardigheden, zoals communiceren, sociale intelligentie, empathie, consensus bouwen en flexibiliteit, het recept voor succes zijn. Het doorbreken van het glazen plafond - de toegang tot bestuurslagen - zou slechts een kwestie van tijd zijn.

Marlboro Man maakt plaats voor bankhangende sukkel
De vraag is echter wat voor consequentie dat op de maatschappij in zijn totaliteit heeft. Als mannen niet mee kunnen komen in het onderwijs, heeft niemand daar baat bij. Laat staan bij een groeiend leger aan mannelijke werklozen. Twee zaken die volgens Rosin al aan de orde zijn: meer vrouwen dan mannen slagen in het hoger onderwijs. En meer mannen dan vrouwen raakten tijdens de crisis hun baan kwijt. In Nederland is de achterstand van jongens in het onderwijs momenteel onderwerp van politiek debat: het taboe op herinvoering van gescheiden lessen wordt langzaam doorbroken. Er staat namelijk nogal wat op het spel: het achterop raken van de halve samenleving.

Beter nog dan in de cijfers, herkent Rosin een verandering in de tv- en filmcultuur. De stoere Marlboro Man is verruild voor een bankhangende sukkel die maar niet volwassen wil worden. Omega-mannetjes zoals in Knocked Up en The 40-Year-Old Virgin. Of een misantroop, zoals in de film Greenberg, die de hoop op een carrière heeft laten varen. Vaak ook wordt de moderne man getypeerd als een lang-leve-de-lol-figuur, zie de bierreclames. “Hij kan zoet, bitter, nostalgisch of cynisch zijn”, legt Rosin uit. “Maar nooit lukt het hem om te achterhalen hoe man te zijn.”

Dat Hollywood van dat laatste een thema maakt is volgens Rosin niet verwonderlijk: het weerspiegelt het moderne mannendrama. Zelfs George Clooney - volgens haar de meest sexy man op aarde - speelt in Up in the Air een verbrijzeld ego. Ondertussen hebben de vrouwen in deze films alles voor elkaar: ze hebben maatschappelijk succes, en juist dat misbruiken ze om mannen voor hen te laten rennen. Andersom pikken vrouwen dat niet meer. Hoe hypocriet is dat?

Eerder in deze serie:
‘Vrouwen zijn prinsesjes. Die horen niet achter het stuur’
Arbeidsethos Nederlandse vrouw onder vuur
Stellen leren het nooit als de staat kinderopvang blijft subsidiëren