Als de verbeelding faalt en burgers niet opletten heeft terrorisme vrij spel

Filmpje van Homeland Security. "If you see something, say something."

De verbeelding faalde, luidde de conclusie van de 9/11-commissie. Kritiek geadresseerd aan de veiligheidsdiensten. In het tweede decennium van excessieve terreurbestrijding richt de VS zich specifiek tot bezoekers van evenementen. Niet camera’s, maar burgers moeten de ogen van de autoriteiten worden.

Janet Napolitano, de Amerikaanse minister van Binnenlandse Veiligheid, kondigde deze nieuwe strategie een dag na de herdenking van 9/11 aan. If You See Something, Say Something, heet de campagne. Jaren geleden geïntroduceerd in het openbaar vervoer van New York, daarna uitgerold naar alle staten en straks op maat gesneden voor bezoekers van evenementen en studenten aan grote instellingen.

Tal van American Football-teams, zoals Arizona Cardinals, Baltimore Ravens, Chicago Bears en Cleveland Browns, zullen de campagne ondersteunen. Doel: fans alert maken op verdachte gedragingen tijdens wedstrijden. Ook organisatoren van honkbal-, auto- en tenniswedstrijden, alsmede een aantal grote universiteiten, kunnen instructies verwachten.

Met deze nieuwe waakzaamheid gaat Amerika een tweede decennium van zeer actieve terreurbestrijding in. Toch zal de federatie blijven worstelen met wat de 9/11-commissie het ‘falen van de verbeelding’ noemde. Niemand kon zich voorstellen dat Osama bin Laden twee verkeersvliegtuigen in de Twin Towers zou boren. Er waren aanwijzingen, maar de uitvoering achtten de autoriteiten “hoogst onwaarschijnlijk”.

John Solomon, onderzoeksjournalist van Newsweek, bestudeerde de bulletins van de FBI en het departement voor Binnenlandse Veiligheid en komt tot een dozijn aan dreigingen die de autoriteiten op de radar hebben: biochemische aanvallen, radiologische bommen, rugzakbommen in winkelcentra, autobommen, cyberterrorisme, sportvliegtuigjes met explosieven, treinbommen, uitschakelen van elektriciteitscentra, bompassagiers op verkeersvliegtuigen, symbolische data (7 oktober: 10 jaar na invasie Afghanistan), niet afgemaakt werk (heruitvoering verijdelde of mislukte aanslagen) en alleen opererende terroristen van eigen bodem.

Tegenover het ‘falen van de verbeelding’ staat de frustrerende wet dat juist de minder dodelijke aanslagen het moeilijkste te voorkomen zijn. Solomon schaart hieronder de aanslag van majoor Nidal Malik Hasan, een 39-jarige legerpsychiater die op 5 november 2009, mogelijk uit onvrede over zijn aanstaande uitzending naar Afghanistan, dertien collega’s doodschoot op legerbasis Fort Hood en er 30 verwondde. John Brennan, de plaatsvervangend nationaal veiligheidsadviseur, lieert deze aanslag aan “het vermogen van Al Qaeda om mensen te inspireren ons van binnenuit aan te vallen”. De bestrijding hiervan is echter net zo diffuus als de inspirerende kracht van Al Qaeda: het creëren van een alerte burgerij.

De beveiliging van een land kun je zien als een tentzeil. Honderden miljarden dollars zijn uitgegeven aan het dichtplakken van de grote gaten: verbeterde controles op de grote luchthavens, meer bewaking rondom gebouwen zoals het Witte Huis, camera’s op ieder metroperron en het observeren van terrorismenetwerken. De kleine gaten blijven echter. Enerzijds omdat ze moeilijk op te sporen zijn, anderzijds omdat er geen beginnen aan is.

Zo’n klein gat is bijvoorbeeld een miniluchthaven op het platteland. Solomon denkt hierbij aan een klein sportvliegtuigje, volgeladen met explosieven, dat koers zet naar een sportevenement, concert, pretpark of politiek debat. Datzelfde geldt voor treinen: anders dan bij metrostations is het geen doen om alle opstapplaatsen continu te beveiligen. Of probeer maar eens terroristen op te sporen die zichzelf willen opblazen in winkelcentra. FBI-directeur Robert Mueller zei ooit in een interview dat dit laatste hem ‘s nachts wakker houdt. Daarom ook de intensivering van de publiekscampagne: “Als je iets ziet, zeg het dan.”

Eerder in deze serie:
10 jaar geen grote aanslag in Amerika. Vier dat nu eens
9/11 was een PR-stunt. Het begin van een beeldoorlog
Vandaag DigiD, morgen de verkeerstoren van Schiphol. Digitaal gevaar is operationeel gevaar
Het AIVD-dilemma. Hoe dieper de infiltratie, hoe vuiler de handen
AIVD is 43 procent van bespioneerden kwijt
AIVD: Wilders zelf verantwoordelijk voor screening
‘Defensie moet elektronische wapens maken’
10 jaar oorlog tegen het terrorisme. Dit is de rekening
9/11 was een aanslag op de verbeelding. Het debat erna absurd
Wie diagnosticeren we nu eigenlijk: Breivik of de samenleving?
Motief Tristan: God straffen door mensen pijn te doen
Kunnen zelfontbranders als Tristan nog iemand in vertrouwen nemen?
‘Dreigers moorden niet en moordenaars dreigen niet’
Jawel, ook in u schuilt een terrorist
Het intellect ligt aan de basis van het grofste geweld
Osama bin Laden mogelijk opgespoord dankzij martelverhoor. Verbod opheffen?
FBI jaagt op zonderlingen als Jared Loughner