Echte 9/11-films bijna op één hand te tellen

Still uit de 9/11 film United 93.

Wat voor invloed heeft 9/11 gehad op de filmwereld? Wat zijn de bekendste films die over die dag gemaakt zijn? Die vragen stelden we aan filmredacteur Coen van Zwol. Hij stuurde ons de volgende bijdrage.

Over 9/11 zelf bestaan veel te weinig films. Omdat Hollywood nu eenmaal escapisme verkoopt en deze ‘Tower Inferno’ voor Amerika te traumatisch is, luidt de communis opinio. Vlak na 9/11 waren alle actiefilms waarin iets ontplofte in de omgeving van een wolkenkrabber, zoals Swordfish met John Travolta en ook Dick Maas Amerikaanse remake van De Lift, opeens hoogst problematisch.

9/11 is te schokkend en ontzagwekkend voor drama. De vuurballen, de mensen die uit de ramen springen, de torens die instorten, die puinwolken en papierstorm: het voelt onkies om daar visueel nog een schepje bovenop te doen. Dus ben je als filmmaker veroordeeld tot documentair materiaal en symbolische beelden: papiersnippers in de rook in slow motion, dat werk.

Weinig echte 9/11 films dus. Des te meer actiefilms met Arabische terroristen, films die het 9/11-trauma symbolische verwerken (Batmanfilm The Dark Knight) en films over Irak en Afghanistan en de gevolgen van deze interventies voor het thuisfront. Ook die lopen matig of slecht, ook prachtfilms als In the Valley of Elah of The Hurt Locker. Volgend jaar Kill Bin Laden van Kathryn Bigelow (The Hurt Locker); een afsluiting?

5) The Siege (1998) was een 9/11-film drie jaar voor 9/11. Wat doet Amerika als islamitische terreurcellen schokkende verwoestingen aanrichten in New York? Het leger inzetten. Generaal Bruce Willis waarschuwt: ‘het leger is een zwaard, geen scapel.’ En bewijst dat. ‘Maar wat als de terroristen willen dat we kinderen in stadions samendrijven, soldaten de straat opsturen en Amerikanen steeds over hun schouders kijken? Dan hebben zij al gewonnen!’ Amen, Denzel Washington. In het echt bleek de impact van terreur veel minder snel en radicaal dan in deze film, maar ook langduriger.

4) Fahrenheit 9/11 (2004). Snijdende, extreem subjectieve en vaak hilarische documentaire van Michael Moore over hoe de regering-Bush met 9/11 aan de haal ging om Irak binnen te vallen. Fahrenheit 9/11 won in 2004 de Gouden Palm in Cannes, maar hielp niet om senator John Kerry president te maken. Moore brengt 9/11 zelf heel elegant: geen beeld, slechts de inmiddels overbekende geluiden.

3) United 93. (2006) Vijf jaar later: was Amerika nu klaar voor 9/11-films? Nog lang niet. De bescheiden survivalfilm World Trade Center van Oliver Stone was geen groot succes: twee brandweerlieden onder het puin. Meer bekijks trok in dat jaar United 93 van Peter Greenglass. Een nauwkeurige, semidocumentaire reconstructie van de gebeurtenissen aan boord van het toestel dat zich tijdens 9/11 in het Witte Huis had moeten boren. In plaats daarvan kwamen de passagiers in opstand en stortte het toestel neer in Shanksville, Pennsylvania. Veertig vreemden worden ‘Team America’.

http://www.youtube.com/watch?v=Cz9BTKO_plI

2) In de serie 24 propageerde Kiefer Sutherland seizoen na seizoen foltering als de oplossing voor alle problemen. Unthinkable (2010) gaat over de vraag waarmee de regering-Bush tegenstanders meestal klem zette: mag je een terrorist die weet van 9/11 dan niet martelen? Overstijgt het belang van de groep niet dat van het individu? Oeroud filosofisch debat op het hellend vlak. Hier gaat het over atoombommen. Terrorist wil gemarteld worden om onze hypocrisie van Amerika aan te tonen. De helden laten liever de atoombom ontploffen dan zijn onschuldige vrouw en kind te verminken. Goed bedoeld, maar ik ga voor foltering - en dat was niet de bedoeling van de filmmakers.

http://www.youtube.com/watch?v=vLufgELgjhk

1) Four Lions (2010). Komedies zetten vaker Al Qaeda voor schut. De poppenfilm Team America: World Police (2004), maar die ging meer over de testosteronpolitiek van Amerika na 9/11 (America! Fuck Yeah!), Of American Dreamz (2006), waar een aspirant-terrorist wordt verleid door een Idols-achtige talentenjacht. Ook in het hilarische Britse Four Lions blijkt niets menselijks de terrorist vreemd. Jihadisten willen een aanslag plegen op de marathon van Londen. Matig succesvol: ook Europa kan nog niet om islamterreur lachen, al maakt één Breivik in Europa meer slachtoffers dan vijf jaar Al Qaeda.