Digitaal erfgoed is een doolhof

De digitalisering van erfgoed neemt een hoge vlucht, maar gebeurt slordig en chaotisch. Wetenschappers kunnen talloze bronnen daardoor niet vinden of doorzoeken.  “Vroeger haalde wetenschappers met het bladeren in boeken en tijdschriften eigenlijk emmers water uit een put. Tegenwoordig is er door de digitalisering een waterleidingnet. Maar dat is net zo vervuild, dat elke onderzoeker

Digitaal doolhof (illustratie Henry Cannon) De digitalisering van erfgoed neemt een hoge vlucht, maar gebeurt slordig en chaotisch. Wetenschappers kunnen talloze bronnen daardoor niet vinden of doorzoeken. 

“Vroeger haalde wetenschappers met het bladeren in boeken en tijdschriften eigenlijk emmers water uit een put. Tegenwoordig is er door de digitalisering een waterleidingnet. Maar dat is net zo vervuild, dat elke onderzoeker alsnog zelf het water moet zuiveren in een emmertje”, schetst Van Stripriaan van DBNL. DBNL is een van de belangrijkste aanbieders van gedigitaliseerd erfgoed in Nederland en wordt gesubsidieerd door de Taalunie, een organisatie van de Nederlandse en Vlaamse overheid. “Het is nog erger. Er zijn wel 33 verschillende waterleidingen en niemand heeft een idee wat waar in zit,” zegt Wijnand Mijnhardt. De hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht is een grootverbruiker van digitaal erfgoed.

Onder veel bijval van wetenschappers hebben Van Stripriaan en Mijnhardt de noodklok geluid. De eerste in meerdere artikelen, waaronder in De Gids, de tweede onlangs bij een lezing in Leiden. De vele voorbeelden van gebrekkige digitalisering in de geesteswetenschappen die zij en anderen aandragen, vormen een soort zwartbroek. Een kleine greep:

De Universiteit van Amsterdam (UvA) heeft ruim 10.000 boeken en brochures uit de periode 1900-1915 gedigitaliseerd; helaas is de collectie voor onderzoekers buiten deze universiteit onbereikbaar. Een rechtenkwestie, zegt de UvA, waar binnenkort naar gekeken wordt.

Universiteiten bouwen voor een onbekend bedrag databanken met proefschriften en andere publicaties van hun personeel. De inrichting van deze ‘repositories’ is zo knullig, dat de publicaties nagenoeg onvindbaar zijn. Alleen wie precies weet wat die zoekt , kan iets vinden in deze ‘open acces-bestanden’.

Op het Geheugen van Nederland zijn voor ruim zeven miljoen euro de hoogtepunten van het vaderlandse gedrukte erfgoed bijeen gebracht. Hoewel de boekomslagen, cartoons en foto’s schitterend zijn, is een bezoek aan de website wanhopig makend: geen enkel document kan je doorzoeken. Zelfs bibliotheken en archieven die eraan hebben bijgedragen, kunnen hier hun eigen spullen niet terugvinden. Het paradepaard van digitaal erfgoed heeft inmiddels als bijnaam het Geheugenverlies van Nederland.’

Abonnees kunnen het volledige artikel over de digitalisering van erfgoed hier lezen.