Zo komen er wel héél veel meters in het rood

De buitenwacht vindt het riskanter om banken geld te verstrekken. Dus stroomt het kapitaal trager en kampen bankiers met een dreigend financieringsprobleem.

Wat was het overzichtelijk, tachtig jaar geleden. De bank met problemen kon je vrij gemakkelijk en van grote afstand herkennen. Die had een lange rij spaarders voor de deur. Of de mensenmassa nu een gevolg of een oorzaak was van de problemen, doet even niet ter zake.

Wat hetzelfde is gebleven is het gezonde portie vertrouwen dat het financiële systeem nodig heeft. Iedere bank heeft een probleem als van de een op de andere dag de spaarders hun geld komen ophalen. Maar welke bank het moeilijk heeft, is minder gemakkelijk te zien.

In de kredietcrisis van 2008 waren er bank runs à la 1929. Maar alleen de deskundigen konden hem duidelijk zien, op hun schermen met financiële data. Geen wonder dat beleggers, bankiers en toezichthouders in de huidige schuldencrisis angstvallig allerhande indicatoren volgen. Gaat het nog wel goed? Slaan de problemen op de obligatiemarkten niet over op banken?

Bij veel graadmeters staan de wijzers duidelijk verkeerd. Tanend vertrouwen uit zich in kelderende beurskoersen. ING verloor deze week 2,8 miljard euro beurswaarde, een daling van 13 procent. De prijzen van derivaten waarmee beleggers zich tegen een faillissement van een bank kunnen verzekeren stijgen snel.

Maar een bank raakt niet 1-2-3 in problemen van een lagere koers. Dat gebeurt pas als zij zich niet goed kan financieren. Hier slaan de meters echter ook in het rood. Groeiend onderling wantrouwen resulteert erin dat dagelijkse overschotten vaker bij de Europese Centrale Bank worden geparkeerd dan aan een collega uitgeleend. Afgelopen donderdag stalden Europese banken 173 miljard euro in Frankfurt, het hoogste bedrag dit jaar.

Genoeg manieren nog om op dagbasis aan geld te komen, maar ook op de iets langere termijn stroomt het kapitaal trager. Banken die voor twee jaar geld willen lenen op de markt, moeten rap meer rente betalen ten opzichte van het risicovrije Duitse schuldpapier (zie eerste grafiek). De premie die beleggers vragen ligt al weer op het niveau van de lente 2009 toen de financiële markten zich stukje bij beetje herstelden van het infarct op de geldmarkt van september 2008.

Vooral beleggers uit de Verenigde Staten vertrouwen banken minder. De tien grootste Amerikaanse geldmarktfondsen verlaagden hun risico’s op Europese banken met 20 procent in juni en met 9 procent in juli. Zij trokken zo 70 miljard dollar terug. Volgens het IIF, de wereldwijde brancheclub van banken, verlagen de beleggers ook de looptijd van de leningen in hun portefeuille – wederom een vorm van risicoreductie. Dat gebeurt niet alleen bij Italiaanse of Spaanse banken, maar ook bij Nederlandse en Britse financiële instellingen. „Doordat de kredietvoorwaarden voor kortere perioden gelden, zijn banken gedwongen meer nieuwe leningen af te sluiten – het resulteert in een groter risico in het hele financiële systeem.” Klinkt allemaal niet echt gezellig.