PGB-aanslag is onbeschaafde boekhoudkundige fantasie

Midden juli kreeg Mark Rutte een brief in de bus van zijn overbuurvrouw. Zij vroeg aandacht voor de gevolgen van het vrijwel afschaffen van het persoonsgebonden budget (pgb). In sober proza beschreef zij het lot van haar  moeder, die 100 werd, en haar meervoudig gehandicapte kleinzoon. Dezelfde avond nog stond de minister-president op het antwoordapparaat.

Midden juli kreeg Mark Rutte een brief in de bus van zijn overbuurvrouw. Zij vroeg aandacht voor de gevolgen van het vrijwel afschaffen van het persoonsgebonden budget (pgb). In sober proza beschreef zij het lot van haar  moeder, die 100 werd, en haar meervoudig gehandicapte kleinzoon.

Dezelfde avond nog stond de minister-president op het antwoordapparaat. Een en al medeleven met zijn overbuurvrouw; een brief zou volgen. Die kwam begin augustus,  zoals er waarschijnlijk vele zijn verstuurd door Volksgezondheid. Over onhoudbaar oplopende kosten, een staatssecretaris die zich maximaal voor iedereen inzet en overlegt met Ouwejan en Jongejan. Mevrouw mocht zelfs een enquête invullen.

Mark Rutte voegde een laatste alinea toe. U zult teleurgesteld zijn.  Maar hij was als minister-president nu eenmaal ,,niet bevoegd in individuele situaties te treden, hoe zeer ik met u meevoel’’. Wat een verschil met politici in landen met een werkelijk vertegenwoordigende democratie – die laten zo’n individuele zaak tot op de bodem uitzoeken.

De brief stelde inderdaad teleur. Nul reactie op het verhaal van de oude moeder, die tot haar dood thuis had gewoond dankzij jaren goede zorgen van haar kinderen én vertrouwde hulpkrachten die op een pgb voor 15 euro per uur de ochtenden leefbaar hadden gemaakt. Na een beroerte moest de thuiszorg worden ingeschakeld, die voor 45 euro per uur te laat of niet kwam, steeds weer een ander stuurde, het bekende patroon van de institutionele zorg waar de staatssecretaris nu op mikt na haar bezuinigingen op de pgb-zorg.

De kleinzoon heeft aanleg voor taal, is geestig maar zal nooit kunnen lopen of staan, heeft suikerziekte, zit op een mytylschool. Zijn ouders hebben hun loopbaan opgegeven cq aangepast om dag en nacht voor hem te zorgen en er te zijn voor zijn broer. Dankzij enkele ingevoerde hulpkrachten die zij op een pgb huren, kunnen zij met de oudste af en toe naar sport of pianoles. En een heel enkele keer een avond uit. Steeds weer een ander van een gewoon thuiszorgbureau zou hun jongste zoon acuut ontregelen – en zou onbetaalbaar zijn.

De pgb-kwestie is niet zo ingewikkeld als staatssecretaris Veldhuijzen en PVV-zorgspecialist Fleur Agema (met haar hilarische gestuntel in Knevel en Van den Brink) doen voorkomen. Ja, de kosten zijn in tien jaar met 66 procent toegenomen. Het was een goed  idee van Erica Terpstra (VVD): geef mensen een budget opdat zij hulp kunnen inschakelen passend bij  hun ziekte en persoonlijke omstandigheden.

Dat betekende een bevrijding voor veel mensen met  dwarslaesies en andere ellende. De toekenning en administratie van zo’n budget is een bureaucratisch doolhof voor gewone mensen met twee academische opleidingen. De opkomst van soms louche pgb-bemiddelaars is het voorspelbare gevolg van het organisatorisch onvermogen van de overheid.

De huidige bureaucratie moet worden verbouwd tot strakke, heldere regels en dito toepassing. Maar dat is geen reden de hele regeling af te schaffen. En al helemaal geen aanwijzing dat we naar meer lokettenzorg toe moeten. Is iedereen Meavita vergeten?

De pgb-dieven die hebben geprofiteerd van mensen in nood verdienen keiharde aanpak door justitie, de slachtoffers financiële steun. Maar het gaat niet aan, zoals het kabinet impliciet doet, tot op het been vermoeide, jarenlange mantelzorgers in de hoek te zetten van uitkeringsmisbruikers noch om chronisch hulpbehoevenden naar een vol tehuis te sturen als het ook anders kan.

Het Centraal Planbureau (CPB) kwam deze week op verzoek van de oppositie met een doorrekening van de financiële  aannames in  het pgb-plan van het kabinet. Het is geen toegankelijk stuk, maar met een beetje inspanning lees je  daarin dat de staatssecretaris haar 900 miljoen bezuiniging niet haalt en dat er weinig van over blijft als zij haar toezegging nakomt dat niemand zijn huidige zorg zal verliezen.

Mevrouw Veldhuijzen zette na een dag paniekbeheersing haar trouwe doktersogen weer op: het CPB steunt haar beleid, heeft overigens ouderwetse ideeën - zij zal voor iedereen nieuwe en goedkopere zorg regelen.

Het is pure hokuspokus, zo veel smaken zijn er niet. De grote thuiszorgorganisaties en verpleegtehuizen verkeren door jaren bedrijfsillusies eerder in crisis dan dat zij tintelen van de maatwerkideeën. Het is schrijnend dat juist daar honderden miljoenen extra naar toe gaan. Ten koste van de bewezen effectieve, goedkopere en flexibele oplossingen via een persoonlijk budget. Gemeenten hebben heus ook geen toverstafje.

Mark Rutte is goed in menselijk communiceren. Wanneer echt contact met wat mensen meemaken uitblijft, wanneer de schijnwerkelijkheid van de rekenmodellen het verdriet van zwaar zieken en hun dierbaren overspoelt, dan kan die aardigheid averechts werken.

De sleutel ligt vooral bij het CDA. Verbaal gevoelig voor behoeftigen, maar moralistisch en zonder invoelingsvermogen voor de  vrouw, man, dochter, zuster die soms jaren een zieke naaste verzorgt. Door hun een pgb te ontzeggen – en hen op één lijn te stellen met fraudeurs – tonen de christendemocraten zich van het lijden losgezongen Samaritanen. Een partij die hunkert naar  sprankelende waarden als solidariteit en gerechtigheid wil dat niet.

Het grootste deel van de pgb-bezuiniging is een onbeschaafde, boekhoudkundige fantasie, en moet worden geschrapt. Net als de eigen bijdrage voor dementie – ook een lifestyle ziekte?