Oud-Hollandsche nieuwbouw

Nieuwbouw à la Anton Pieck. Brandevoort in Helmond is een van de gewildste vinexwijken van Nederland.

07-09-2011, Helmond. De Helmondse wijk Brandevoort, De Veste. Foto Bas Czerwinski
07-09-2011, Helmond. De Helmondse wijk Brandevoort, De Veste. Foto Bas Czerwinski

Brandevoort, dat was iets nieuws. In de jaren negentig kwam het idee voor deze vinexwijk op de tekentafel, vanaf 1997 wordt in Brabant gebouwd aan een moderne interpretatie van een ommuurde, veilige stad. De Oostenrijkse architect Rob Krier bedacht het, samen met landschapsarchitect Paul van Beek en Jan Nijhof van Grontmij. Er kwamen oud-Hollandse rijtjeshuizen aan grachten, met variatie in daklijsten, raampartijen, hoogten. Op doordachte plekken een torentje of een poort. Autovrije binnenstad- straten, parkeren uit het zicht, op afgesloten gemeenschappelijke achtererven. Ontwikkelaars en een woningcorporatie zetten inmiddels ruim drieduizend woningen neer. Zij hopen nog evenveel bij te bouwen, dan is het af.

„Ze hebben hier een dorpsgevoel willen kweken. Dat is gelukt”, zeggen Carla en Karel van der Heijden. Met de hond staan ze bij hun appartement, aan de zuidkant van het centrum van Brandevoort. Ze hebben net een lange wandeling achter de rug langs weilanden en akkers. Vier jaar geleden kwamen ze hierheen, uit Mierlo. Wijzend naar de kerktoren in de verte: „Daar.”

Goed, rustig en prettig wonen, activiteiten in wijkgebouw ’t Brandpunt, veel jonge gezinnen met kleine kinderen, winkels om de hoek: een compacte Hema, Albert Heijn, Zeeman. „Verwacht hier niet net zoveel winkels als in andere wijken van Helmond”, zeggen Floor en Lia Swinkels, die acht jaar geleden uit Geldrop naar Brandevoort kwamen. „Daar wonen veel meer mensen, wij zijn hier even blijven steken bij 8.500 inwoners, terwijl het er straks 19.000 moeten worden.”

Brandevoort is beschut wonen, een beetje Madurodam: overzichtelijk, met netjes ingerichte en onderhouden pleinen en straten. De nieuwbouwwijk is vaak geprezen, maar net zo vaak beschimpt en uitgelachen. Bewoners vinden het een fijne wijk, critici en architecten hekelen het nostalgisch karakter en spreken over Anton Pieck-architectuur.

Brandevoort heeft verschillende buurten en allerlei soorten huizen. Het centrum, De Veste, lijkt op een vestingstadje. De wijken eromheen zijn elk in eigen sfeer ruim aangelegd. Ze doen denken aan na-oorlogse wederopbouw of een tuindorp uit de jaren dertig.

Midden in De Veste zijn winkels en andere voorzieningen. Dat is bijzonder. Want hoeveel riante nieuwbouwwijken kreeg Nederland intussen met comfortabele, ultra-geïsoleerde en van alle gemakken voorziene huizen, terwijl er geen zicht is op koffie, een broodje, een aantrekkelijk terras?

Veel loop trekt het centraal gelegen Cafetaria Brandevoort. Eigenaar Paul van Dongen („Ik kom uit Nuenen, daar blijf ik wonen”) begon in 2003 in een noodpand. Bij hem komen gezinnen een biefstukje met friet eten, schoolkinderen halen een ijsje, op het terras nemen moeder en dochter een cappuccino. „Hier wonen veel hardwerkende tweeverdieners. Voor middenstanders is Brandevoort niet gemakkelijk. De loop zit er pas in na half drie ’s middags als de kinderen uit school komen”, zegt Van Dongen vanachter zijn toonbank.

Er zijn nu dertien winkeliers in De Veste, allemaal verplicht lid van de winkeliersvereniging. Verwacht worden nog een bakker en een slager, en volgend jaar een extra supermarkt boven de nieuwe parkeergarage, een Jumbo. Albert Heijn resideert al in de oud-Hollandse gevelrij. In de open gietijzeren markthal, bedoeld voor wijkfestiviteiten, spelen kinderen ‘marktje’ met een lap vol te verkopen speelgoed, knikkers en stickers op de grond. Even verderop staat de openbare basisschool, een wit gebouw met torens dat oogt als een Duits slot.

Stadswoningen

Brandevoort is half af. Ontwikkelaars bieden te bouwen woningen en appartementen aan in alle soorten en maten. Makelaar Adwin Brouwers schreef elf jaar geleden een rapport over de marketing van de wijk. „Of de hoge stadswoningen in De Veste succes zouden hebben, was onzeker.” Het lukte, omdat de voorzieningen er snel waren, zegt hij nu. „De basisschool was er vóór de eerste huizen, toen durfden gezinnen daar te gaan wonen. Kandidaat-kopers willen zekerheid en die moet je bieden door hen volledig te betrekken bij hun toekomstige woning. Brandevoort is een sterk merk, mits de kwaliteit blijft.”

Veel jonge gezinnen en relatief weinig ouderen treffen elkaar hier. Naast de huidige basisscholen komt er een scholengemeenschap voor voortgezet onderwijs. Opvallend volgens geboren Helmonders: in Brandevoort is sprake van een levendig verenigingsleven. Hoe dat komt? Misschien omdat veel mensen uit Mierlo-Hout en Mierlo kwamen. Zij namen hun verenigingen mee. Wellicht heeft ook de stedenbouwkundige aanpak aan de saamhorigheid bijgedragen. De wijk is dicht bebouwd en er zijn veel gemeenschappelijke voorzieningen als parkeerhoven, die stimuleren dat buren en wijkgenoten elkaar in het openbaar treffen.

Nog een aantrekkelijk punt van deze vinexwijk is de goede bereikbaarheid. Brandevoort heeft een treinstation. Een rit naar Eindhoven duurt slechts zeven minuten, het centrum van Helmond is nog sneller bereikt.

Modelburgers

Floor Swinkels, voorzitter van een van de Verenigingen van Eigenaren, plaatst wel een kanttekening bij zijn enthousiasme over Brandevoort. „Als ik van de hoogspanningsmasten had geweten, was ik hier niet gaan wonen.” Hij wijst naar de masten die op enkele tientallen meters van de zuidgrens van De Veste staan, vlak voor zijn rijtjeshuis. Een tijdelijk scholencomplex dat op minder dan 80 meter van de masten zou komen, werd niet afgebouwd nadat bewoners hadden geklaagd over gezondheidsrisico’s. Het gemeentebestuur van Helmond, netwerkbeheerder TenneT en de bewonersvertegenwoordigers zoeken naar oplossingen.

Brandevoort lijkt een wijk voor uitsluitend modelburgers . Maar toch. Op een van de besloten binnenterreinen hangt een huishoudelijk reglement. Regel 8: ‘Verboden auto’s te wassen’. Een bewoner, net terug van vakantie, spuit zijn camper af, pal naast het bord.