Medische margarine

Beweringen dat een voedingsmiddel gezond is gaan volgend jaar grotendeels verdwijnen uit de supermarkten. De Europese Unie heeft 3.000 van die gezondheidsclaims beoordeeld en er 80 procent van afgekeurd. Bij de goedgekeurde 20 procent zit een obscuur kruidenpreparaat genaamd rode rijstgist. Daar mag van de EU-deskundigen op staan: ‘Monacoline K uit rode gist zorgt dat het cholesterolgehalte in het bloed op een normaal peil blijft.’ De goedkeuring van die claim kan grote gevolgen hebben. Monacoline K is namelijk een cholesterolverlagend geneesmiddel, een statine.

Bijna twee miljoen Nederlanders slikken een statine om hun kans op een hartinfarct te verlagen. Statines zijn opmerkelijk krachtig en veilig. Ik hoor deskundigen wel eens zeggen dat je ze eigenlijk in het drinkwater zou moeten doen. Dat zeggen ze niet in het openbaar, want dan steken ze zich in een wespennest. Geen minister piekert er over om welk geneesmiddel dan ook in het drinkwater te doen. De laatste keer dat de overheid zoiets probeerde was 40 jaar geleden, met fluoride, en dat gaf een volksopstand waar niemand op zit te wachten.

Statines zijn voor de overheid een dilemma. Ieder jaar komen er meer gebruikers, en de kosten stijgen de pan uit. Een recente studie uit Utrecht leek goede argumenten te leveren om de verstrekking ervan te beperken. De onderzoekers berekenden dat je vijftig mensen met statines moet behandelen om bij hen samen één levensjaar te winnen. De kosten van dat jaar bedroegen 35.000 euro – meer dan de geldende norm van 20.000 euro per extra levensjaar, dus statines zijn hun geld niet waard. Maar er zit een addertje onder het gras: slechts 6 procent van de kosten is voor de statine zelf, de rest is voor dokterscontroles, bloedonderzoek en apothekers.

De meeste statines worden tegenwoordig gemaakt door de farmaceutische industrie, maar statine is ook een natuurlijk bestanddeel van rode rijstgist, een gist of beter gezegd een schimmel die groeit op rijst en brood. Ook andere schimmels zoals Penicillium en oesterzwammen bevatten statines. Rode rijstgist wordt in China gebruikt om Pekingeend en rijstwijn rood te maken, en het is ook een traditioneel Chinees geneesmiddel. Veel Chinese kruidengeneesmiddelen doen meer kwaad dan goed, maar rode rijstgist is een uitzondering.

De toekenning van een gezondheidsclaim aan een statine uit rode rijstgist zet de deur open voor een massale statineverstrekking die de overheid niets kost. Er zijn nog wat wettelijke hordes, maar in principe kan een levensmiddelenfabrikant bierketels vol rode rijstgist maken, de statine eruit halen en daar kleine beetjes van in voedsel stoppen. Een klein snufje statine verlaagt het risico op een hartinfarct of beroerte al aardig, en het heeft zo weinig bijwerkingen dat je geen dokterscontrole of bloedonderzoek meer nodig hebt. Bovendien betaalt de consument het zelf.

Een voor de hand liggend voedingsmiddel om het in te stoppen is margarine. Mensen eten daar een vaste hoeveelheid van per dag zodat ze niet gauw te veel binnenkrijgen, en cholesterolverlagende margarine is een bekend begrip. Komt die margarine er? Unilever staat denk ik niet te trappelen. Ze hebben al een cholesterolverlagende margarine, Becel Pro-Activ, die loopt als een trein. Er zit geen statine in als cholesterolverlagende stof, maar plantensterol uit maïs en soja.

Plantensterol verhoudt zich tot statine als een walkietalkie tot een iPhone. Het is 50 jaar geleden geprobeerd als cholesterolverlagend medicijn. Toen liep het niet omdat je er twee gram per dag van moest slikken, dat zijn vier grote pillen. Met margarine is dat geen probleem, op vier boterhammen smeer je gemakkelijk twintig gram margarine waar twee gram plantensterol in zit. Wel een probleem is dat we niet weten of plantensterol echt goed is voor hart en bloedvaten. De meeste stoffen die het cholesterolgehalte van het bloed verlagen voorkómen inderdaad hartinfarcten, vandaar dat plantensterol van de EU een goedgekeurde gezondheidsclaim heeft gekregen. Maar wat plantensterol echt doet op hart en bloedvaten is nooit onderzocht. Wie plantensterol eet, krijgt ook kleine beetjes plantensterol in zijn bloed. Het effect daarvan op de slagaders is niet helemaal duidelijk. Het zal wel loslopen, maar waarom zou je plantensterol nemen als er statines bestaan?

Unilever staat dus voor een moeilijke beslissing. Ik denk dat ze er niet aan beginnen, omdat de risico’s te groot zijn. Weliswaar zijn bijwerkingen van statines zeldzaam, maar sommige patiënten krijgen er spierpijn van, en daarop wordt ingehaakt door een internetlobby van mensen die statines verderfelijk vinden. Sommige media vinden dat interessant. Je kunt er op wachten dat Tros Radar iemand in een rolstoel voor de camera’s zet die zogenaamd verlamd is geraakt door statine-margarine. Dat risico zal een groot bedrijf niet nemen.

Misschien is er in Wageningen een innovatieve starter die het wel aandurft? Een beginner heeft geen dure merknamen die behoed moeten worden voor reputatieschade. Of er zo iemand komt, weet ik niet. In de tussentijd zult u uw statines via de dokter moeten bemachtigen.

Voor bronnen zie www.mkatan.nl