Een ‘Wuthering Heights’ met Heathcliff als boze hooligan

Met Wuthering Heights dient zich bij het filmfestival van Venetië nog een kandidaat aan voor de Gouden Leeuw. De jury heeft toch iets te kiezen.

Wie had vooraf gedacht dat een film naar een klassieker uit de Britse literatuur die al meer dan anderhalve eeuw meegaat, zoveel te zeggen zou hebben over Engeland nu? Het filmfestival van Venetië had nog venijn in de staart met de ontzagwekkende nieuwe film van de Britse regisseur Andrea Arnold. Haar versie van het al vaak verfilmde Wuthering Heights, een boek uit 1846, gaat niet zozeer over de gedoemde liefde tussen Cathy en de mysterieuze Heathcliff maar is een rauw, primitivistisch, dierlijk en moeilijk te verteren verhaal over klasseverschillen, racisme en kansloosheid.

Niet de liefde staat centraal, maar de woede en agressie van Heathcliff, die bij Arnold geen zigeuner is maar een zwarte jongeman. Hij krijgt met zoveel geweld en uitbuiting te maken dat hij vervuld raakt van woede en rancune. Zo transformeert hij tot een verre voorvader van de ‘hoodies’ die deze zomer Londen kort en klein sloegen in de ‘hooliganrevolutie’.

Wuthering Heights is Arnolds meest radicale film tot nu toe; de ruim twee uur waarin de kijker wordt ondergedompeld in een wereld van modder, regen, bloed, mest en ander rurale ongemakken, zijn soms een ware bezoeking. Van een conventionele plot is geen sprake, de schoonheid is van de ongenaakbare soort. Maar de film maakt resoluut korte metten met de nostalgie-industrie van het kostuumdrama en schotelt de kijker een ongemakkelijke, maar ook moeilijk af te schudden filmervaring voor.

De 68ste editie van het filmfestival van Venetië zal niet de boeken ingaan al een legendarische, maar er valt voor de jury genoeg te kiezen. Naast Wuthering Heights is een uitschieter het seksverslavingsdrama Shame van regisseur Steve McQueen, de meest besproken film van het festival. Dat zal de jury onder voorzitterschap van regisseur Darren Aronofsky (Black Swan) ook niet zijn ontgaan. Of zal Aronofsky toch een eerbetoon willen brengen aan de oude meester David Cronenberg? Wellicht niet zozeer voor zijn nieuwe film, het bleke en belerende A Dangerous Method (over de gespannen verhoudingen tussen Freud en Jung) alswel in het licht van zijn oeuvre. Cronenbergs ‘body horror’ is een voorloper van Black Swan.

Shame

Shame is ook zijn eigen grootste concurrent. Acteur Michael Fassbender is favoriet voor de prijs voor beste acteur als de van seks bezeten New Yorker Brandon. En het is ongebruikelijk dat de Gouden Leeuw (voor beste film) naar dezelfde film gaat als prijzen voor beste acteur of actrice. Maar ook de ondoorgrondelijke Gary Oldman is fenomenaal als de meesterbureaucraat en superspion George Smiley in Tinker, Tailor, Soldier, Spy. Volgens regisseur Tomas Alfredson gaat zijn bewerking van de klassieke thriller van John le Carré over loyaliteit en idealen, extreem relevant „omdat ze zo schaars geworden zijn”. Heel wat films in Venetië hadden dat thema: van politieke loyaliteit (The Ides of March van George Clooney) tot gezinsloyaliteit (Wuthering Heights) en seksuele loyaliteit (Shame). Toeval? Waarschijnlijk niet. De economische crisis zet relaties onder grote druk. Volgens sommige sociologen is ‘vloeibaarheid’ het kenmerkende aspect van de samenlevingen van de 21ste eeuw. Films reflecteren dat.

Kunnen relaties als koopwaar worden behandeld? Het ingenieuze en absurdistische Alps van Yorgos Lanthinos speelt met zulke vragen. De film gaat over dienstverleners die overleden verwanten vervangen en naspelen. Tegen betaling uiteraard.