Apple met Duitse wortels

Met zijn ontwerp van de iMac, iPhone en iPad veranderde Jonathan Ive de wereld. Of imiteerde de Apple-ontwerper zijn Duitse collega Dieter Rams?

De Britse koningin schijnt er ook één te hebben: een iPod, het wereldbefaamde Apple-gadget dat vanaf 2001 de muziekindustrie op z’n kop zette. Elizabeth II wist dus waar ze het over had, toen ze in 2006 Apple-ontwerper Jonathan Ive (Londen, 1967) uitriep tot Commandeur in de Orde van het Britse Rijk.

Het Amerikaanse concern Apple is de spil van een expositie over elektronicadesign in Hamburg en dan gaat het al snel over Jonathan Ive, het wonderkind bij Apple. Hij is er sinds 2005 Senior Vice President of Industrial Design en heeft onze wereld veranderd als verantwoordelijke voor het ontwerp van alle Apple-producten. Niet iedereen werkt weliswaar op een Apple-computer, maar sinds de iPod, de iPhone en de iPad is een groot deel van de wereldbevolking fan. Hoe groot is nu al niet de opwinding over de iPhone 5? Op tal van sites wordt al maanden gespeculeerd over de datum waarop de nieuwe telefoon wordt gelanceerd. En als het straks zo ver is, staan de Apple-fans ’s nachts weer in de rij.

Het Apple-design, uiteraard in hechte combinatie met de innoverende technologie, heeft een ware hype teweeg gebracht, een aan verslaving grenzende adoratie. Terwijl het concern toch echt niet de enige is in z’n soort en eigenlijk nooit een totaal nieuw apparaat heeft uitgevonden. Maar Apple-producten zijn móói, cool, anders en bijzonder slim. Mede dankzij een uitgekookte marketingstrategie zijn ze goed voor een magische aantrekkingskracht.

Begin jaren negentig kwam Jonathan Ive bij Apple, eerst als extern ontwerper en vanaf 1992 in vaste dienst. In die periode ging het niet zo best met het bedrijf, maar nadat mede-oprichter Steve Jobs weer terugkeerde werd alles anders. Ive werd in 1997 bevorderd tot hoofd van de designafdeling en in 1998 werd zijn revolutionaire iMac gelanceerd. Dit was een vrolijk fremdkörper in de computerwereld vol ‘boring beige boxes’: Ive doorbrak alle regels met een totaal nieuwe vorm, kleur, transparant kunststof en vooral een vriendelijk karakter.

„We wilden de computer toegankelijker maken”, zei Ive in een van zijn sporadische interviews. „Veel mensen vinden computers moeilijk te begrijpen, het is een complex apparaat en dat werkt intimiderend. De iMac moest zorgen voor democratisering.”

Het ingebouwde handvat van de iMac, tevens onderdeel van het ventilatiesysteem, deed precies wat Ive had bedoeld: „Iets met een handvat is minder afstandelijk. Je begrijpt direct dat je het kunt oppakken, verplaatsen en als een gewoon, niet kostbaar ding kunt behandelen.” In het eerste jaar werden er 2 miljoen iMacs verkocht, een enorm getal en hetzelfde dat Ive tegenwoordig per jaar in dollars schijnt te verdienen.

Beauty

De expositie in Hamburg toont het Apple-design met al z’n technologische beauty’s en hoogtepunten, mèt en later weer zonder kleur. Daaronder uiteraard ook de iPod uit 2001. Het was de eerste MP3-speler waar je 4.000 songs op kon downloaden, uitgerust met een handig scroll-wieltje. Een mooi klein apparaatje dat alle cd’s overbodig maakte, inclusief de cd-rekjes, -kastjes en -mapjes. De iPhone volgde in 2007 en de iPad in 2010.

Maar een Duitse expositie over elektronicadesign zou natuurlijk niet volledig zijn zonder het werk van de Duitser Dieter Rams (Wiesbaden, 1932), de hogepriester op dit gebied. Hij werkte van 1955 tot 1998 voor Braun AG, waarvan ruim dertig jaar als hoofd productdesign. Jonathan Ive is in hoge mate schatplichtig aan Rams en zijn tien principes voor goed design (zie kader).

Sommige Apple-producten vertonen grote gelijkenis met ontwerpen van deze illustere voorganger. Op het schaamteloze af soms. In de catalogus van de expositie wordt door enkele auteurs zelfs ondubbelzinnig uitgehaald naar Ive, die er overigens nooit een geheim van heeft gemaakt dat hij Rams mateloos bewondert. Sommigen noemen hem een imitator, anderen vinden dat Ive de klassieke, waardevolle designconcepten op een fantastische manier evolueert. Rams zelf zegt dat Apple het enige bedrijf is dat producten ontwerpt volgens zijn principes.

Mocht Ive het allemaal nog eens goed willen bekijken, hij kan terecht in zijn woonplaats San Francisco, waar juist een tentoonstelling geopend is met het werk van Dieter Rams, overigens ook in combinatie met Apple producten.

‘Stylectrical, Von Elektrodesign das Geschichte schreibt’. Museum für Kunst und Gewerbe Hamburg, t/m 15 jan. Catalogus: Apple Design, Hatje Cantz Verlag, 39,80 euro

‘Less and More’ San Francisco Museum of Modern Art, t/m 20 febr.