Volop wapens in Libië

Toen in 2003 en 2004 de wapenembargo’s tegen Libië werden opgeheven, kocht Gaddafi veel wapens.

Zijn arsenalen zijn nu geplunderd.

Nu de Libische opstand zijn doel bijna heeft bereikt en de rebellen op een paar plaatsen na het land onder controle hebben, dient zich een nieuw probleem aan: de enorme hoeveelheid wapens in Libië.

De afgezette Libische leider Moammar Gaddafi heeft in veertig jaar een omvangrijk wapenarsenaal opgebouwd, dat de afgelopen maanden op grote schaal en ongeorganiseerde wijze is geplunderd door zijn eigen troepen, door groepjes rebellen, milities, bendes en mogelijk ook smokkelaars.

„Er zijn berichten van Libiërs die als mieren antitankraketten stalen”, zei Fred Abrahams, onderzoeker van Human Rights Watch in Tripoli, tegen The Guardian. „Door de NAVO-aanvallen verplaatsten de troepen van Gaddafi wapens naar huizen en boerderijen. Toen ze vluchtten, lagen deze voorraden voor het oprapen.”

Hoeveel wapens in omloop zijn in Libië is volgens wapenonderzoeker Pieter Wezeman van de Zweedse denktank SIPRI niet te zeggen. Maar het gaat om grote aantallen pistolen, geweren, machinegeweren en munitie en een flink aantal granaatwerpers, antitankraketten en luchtafweerraketten. „En niemand weet waar ze zijn.”

Duidelijker is waar ze vandaan komen. In de jaren zeventig en tachtig haalde Gaddafi wapens uit de Sovjet-Unie, België, Spanje en waarschijnlijk ook China. Hoeveel is niet duidelijk. Die leveranties droogden op dankzij de wapenembargo’s die de VS en de EU in 1986 invoerden, omdat Libie terreurorganisaties zou steunen. In 1992 voerden ook de VN een embargo in. Die embargo’s werden opgeheven in 2003 en 2004, nadat Libië had aangekondigd dat het zijn nucleaire, biologische en chemische wapenprogramma’s had beëindigd.

„Sindsdien heeft Gaddafi de tijd dat hij geen wapens kon kopen ruimschoots goedgemaakt”, zegt Wezeman. „Iedereen verwachtte dat hij zijn verouderde vliegtuigen en tanks zou vernieuwen, maar hij heeft vooral veel lichte wapens aangeschaft.” Zo leverde Oekraïne in 2007 en 2008 ruim 100.000 geweren. Wezeman: „Dat is veel voor een klein land als Libië.” In 2009 verkocht een Italiaans bedrijf Libië zo’n 10.000 karabijnen. Londen stond niet toe dat een handelaar 130.000 kalasjnikovs verkocht, vanwege het risico dat ze in de Soedanese regio Darfur terecht zouden komen. De verkoop van scherpschuttergeweren aan Libië mocht wel.

Behalve het grote aantal lichte wapens heeft Gaddafi ook geavanceerde wapens gekocht, die interessant zijn voor rebellengroepen. Zo leverde Rusland moderne, compacte luchtafweerraketten van het type SA-24 die achterop een truck kunnen worden geplaatst. Dan zijn er nog de Milan antitankraketten, uit Frankrijk.

De Nationale Overgangsraad zegt een taskforce op te zetten om wapens van rebellengroepen te verzamelen en ze onder controle van een officiële politiemacht en het nieuwe Libische leger te plaatsen. De wapens worden ingezameld in moskeeën, in ruil voor geld. Maar een politiemacht en leger zijn niet zomaar opgebouwd. En de vraag is of de Libiërs hun wapens wel willen afstaan.