Literair voer voor sociologen

Het leek een merkwaardig zuur zinnetje van Rob Schouten in Trouw zaterdag, in zijn stuk over de naweeën van 11 september in de Nederlandse literatuur. ‘Er had net zo goed 9 november kunnen staan’, bromde Schouten over de ondertitel van Hugo Boussets Vurige tongen. Essays over romans na 11 september Daarin onderzoekt de Vlaamse hoogleraar, afgaande op de flaptekst, ‘welke invloed 11 september heeft gehad op de moderne roman’.

Maar wat blijkt? Schouten heeft gelijk! Bousset begint nog met een stuk over Falling Man, de 9/11-roman van DeLillo, maar zelfs in dat stuk is het hem vooral te doen om de afrekening met ‘de twee grootste utopieën van deze tijd [...] het extreme kapitalisme en de superrobot’. Tja – en dat is niet de enige keer dat een drieletterwoord je ontglipt bij Boussets, op het oog erudiete maar ook bijzonder navertellerige bundel. Engagement noch actualiteit lijken Bousset veel te interesseren. Hij weidt liever uit over het ‘feminiene’ schrijven van Charlotte Mutsaers en Elfriede Jelinek: ‘de muzikale, associatieve stijl roept een prerationele wereld op, waarin lichamelijkheid en erotiek een hoofdrol spelen, in boeken met een circulaire compositie.’ Hoe vaker je het overleest, hoe onsmakelijker het wordt.

Misschien moet er tegenover de Tzumprijs voor de beste zin ook een prijs komen voor de lelijkste zinnen in de letteren; de Gouden Apekool.

Het stemt vooral zo treurig omdat er wél iets te zeggen is over 11 september en de Nederlandse roman. Niet zozeer, zoals Rob Schouten terecht stelt, over de aanwezigheid van de aanslagen in de plot van romans. Maar wel overde sociologische draai die veel, en vaak de interessantste, schrijvers hebben gemaakt: van individu en psychologie naar moraal en maatschappij. Dat geldt voor Arnon Grunberg, wiens ingewikkelde verhouding tot (literair) engagement de ene na de andere verrassende roman oplevert. Maar ook het werk van Charlotte Mutsaers, Tom Lanoye en de meesterlijke veiligheidsromans van Peter Terrin zijn getekend door 11 september 2001, zoals de hele maatschappij.

Kijk bij Leon de Winter, Hafid Bouazza, Robert Anker, Hassan Bahara, Yves Petry, Dirk van Weelden, Nelleke Noordervliet, Tom Lanoye, Marjolijn Februari en Peter Verhelst. Kijk zelfs in Take 7 van Vonne van der Meer, over de verhouding tussen samenleving en religie. Genoeg voor een forse boekentoren; en bij het volgende jubileum zijn het er twee.