'Juist nu is een neutrale directeur nodig'

De kennismaking met de mensen van het Fonds BKVB maakt Gitta Luiten af. Maar hun directeur zal ze eind dit jaar niet zijn. „Dit is in het belang van de organisatie.”

Amsterdam, 28-03-2011. Gitta Luiten. Groepsgesprek bij de Mondriaanstichting. Foto Leo van Velzen NrcHb.
Amsterdam, 28-03-2011. Gitta Luiten. Groepsgesprek bij de Mondriaanstichting. Foto Leo van Velzen NrcHb.

De verhuisdozen staan nog deels onuitgepakt in het historische pand aan de Amsterdamse Brouwersgracht, waar tot 1966 het IJkwezen gewichten controleerde. Tot voor kort huisde hier alleen het Fonds voor Beeldende Kunst, Vormgeving en Bouwkunst (BKVB), dat subsidieaanvragen beoordeelt van beeldend kunstenaars, vormgevers en architecten. Maar deze zomer trok de Mondriaan Stichting erbij in, vooruitlopend op de formele fusie in december tussen de twee cultuurfondsen.

De kennismakingsgesprekken van de BKVB-medewerkers met hun nieuwe, van de Mondriaan Stichting afkomstige, directeur zijn nog in volle gang. Tot voor kort wist niemand beter dan dat Gitta Luiten in december het Mondriaan Fonds zou gaan leiden. Maar de beoogde directeur van het fusiefonds zelf maakte gisteren aan het voltallige personeel haar vertrek bekend – nog voordat ze officieel zou aantreden.

De reacties van de medewerkers. zegt Luiten, waren „verbaasd en geschrokken”. En die voorstelronde, zegt ze, maakt ze gewoon af. „Ik zit hier tenslotte nog totdat eind dit jaar de formele fusie rond is.”

Het samengaan van de Mondriaan Stichting en het Fonds BKVB, die beide rijkssubsidies verstrekken op het gebied van de beeldende kunst, was bedoeld om er samen sterker uit te komen. Maar door de bezuinigingen per 2013 die het kabinet in juni aankondigde, en die de beeldende kunsten hard treffen, wordt de fusie voorlopig vooral een reorganisatie. Een groot deel van de in totaal veertig medewerkers moet worden ontslagen, omdat het budget van het fusiefonds slinkt; van nu nog samen 41,2 miljoen euro naar 25,6 miljoen in 2013. Gitta Luiten vindt daarom dat zij niet de juiste persoon is om die reorganisatie te leiden. Er zal immers altijd de schijn van partijdigheid zijn, omdat zij van de Mondriaan Stichting komt. „Juist in deze situatie is een neutrale directeur nodig”, zegt ze.

Ook het beleid dat Luiten tot nu toe voerde, moet anders worden. Als ze was gebleven, had ze moeten ophouden met het voeren van internationaal beleid: nu steunt de Mondriaan Stichting Nederlandse kunstenaars in vijftig landen, maar het kabinet wil het internationale beleid weghalen bij de cultuurfondsen. Het is beleid dat Luiten zelf had ingezet en dat ze koesterde.

Bent u teleurgesteld?

„Nee, ik heb tien mooie en soms ook moeilijke jaren gehad bij de Mondriaan Stichting. Ik heb er heel veel geleerd.”

Wat gaat u nu doen?

„Ik ga voor mezelf beginnen, freelancen. Wat precies kan ik nog niet zeggen. Daarnaast ga ik proberen de Priona Tuinen in Overijssel wakker te wekken. Die tuinen zijn de erfenis van een van Nederlands meest vooruitstrevende tuinarchitecten [Henk Gerritsen, red.]”

Verlaat u de kunstsector?

„Ik denk het niet. Dat zou ik jammer vinden, want er werken veel leuke mensen.”

Welke kwaliteiten moet uw opvolger hebben?

„Het moet een goede manager zijn. Die organisaties kan samenvoegen en die beleidsplannen kan maken. Maar het is aan het bestuur van de Mondriaan Stichting en van het Fonds BKVB.”

De macht van Luiten reikte verder dan de Mondriaan Stichting. Zij zat het overleg voor tussen de zeven cultuurfondsen, waarvan de Mondriaan Stichting niet eens het grootste is, en ze nam namens hen deel aan de zogeheten Tafel van Zes die in naam van de hele kunstwereld een plan voor de bezuinigingen formuleerde. Het maandblad Opzij riep Gitta Luiten vorig jaar nog uit tot machtigste vrouw in de cultuurwereld. Zij wisselde die positie af met Els Swaab, voorzitter van de Raad voor Cultuur, de adviseur van de regering, die toen op plaats twee stond. In juli stapte Swaab op, omdat staatssecretaris Zijlstra (Cultuur, VVD) haar advies op hoofdlijnen niet had gevolgd. Opzij tipte Luiten als haar opvolger.

Is uw vertrek net als dat van Swaab een antwoord op het beleid van Zijlstra?

„Nee, Els stapte echt op uit protest. Mijn overweging is veel zakelijker: dit is in het belang van de organisatie.”

Dus u offert zichzelf op voor een groter belang?

„Nee, het is geen opoffering. Na tien jaar is het ook wel tijd voor iets anders.”