Gemiddeld vijftien graven per jaar, met de hand

Driekwart van Nederland is platteland, eenderde van de Nederlanders woont er. Daarom deze zomer de wereld van het dorp Opende. Vandaag de laatste aflevering: duizend klusjes voor de kerk.

Nederland - Opende - ( Groningen ) - 04-07-2011 De Koster. Foto: Sake Elzinga
Nederland - Opende - ( Groningen ) - 04-07-2011 De Koster. Foto: Sake Elzinga

Op de begraafplaats van de Hervormde Kerk in Opende blinken drie stokoude grafstenen in de zon. Wietse Kootstra heeft ze met schuurspons en chloor schoongeschrobd. De uitgebeitelde letters opnieuw gitzwart geverfd. Hij aait over het steen. Hij vond het wel aardig: drie opgepoetste oude graven. Vlak voor de ingang van de kerk.

Wietse Kootstra (60) is koster. Hij zorgt voor het kerkje uit 1748 en voor het kerkhof. Doden krijgen er een waardige laatste rustplaats. Mits ze in Opende woonden of een band hadden met het dorp.

Wietse Kootstra treedt niet graag op de voorgrond. Ook zijn huis staat achteraf, aan het eind van een zandpad. AIs hij thuis is, dan laat hij de shetlanders achter het huis zien. De drie kippen. De poes en de tuin.

Hij is er niet vaak. De koster is ook krantenbezorger. Rond vier uur ’s ochtends stapt hij in zijn kanariegele Citroën Berlingo. Een ronde buiten het dorp met de auto. Een ronde in het dorp met de fiets. Zo’n 200 kranten. Ruim twee uur werk.

En hij is tuinman. Tien tuinen in het dorp heeft hij in onderhoud.

Het onderhoud van kerk en begraafplaats beschouwt hij als hoofdtaak. De begraafplaats is bijna vol. Hij ruimt oude graven „als de familie er niks meer bij voelt”. Voorzichtig verwijdert hij de zerken. Onder de grond komt hij niet. Er kunnen nieuwe doden worden begraven.

Elk graf graaft hij met de hand. Een machine past niet tussen de graven. Het gras kortwiekt hij met een bosmaaier. Dat doet hij ’s zomers elke drie weken, samen met zijn broer (58). Het kost hun drie dagen.

Gemiddeld vijftien doden per jaar. Van de bode van uitvaartvereniging De Laatste Eer in Opende krijgt hij een handgeschreven A4’tje met in sierlijk handschrift de wensen van de familie. Moet hij de klokken luiden? (Meestal wel.) Wat willen ze na de uitvaart? Gevulde koeken van de warme bakker? Hij zorgt ervoor.

Bij een begrafenis staat hij in zwart pak klaar als de familie arriveert. Als ze weg zijn, trekt hij zijn oude kleren aan. Gooit hij het graf dicht. Werkt het mooi af. „Het blijft een emotioneel gebeuren.”

Hij doet duizend klusjes voor de kerk. Rommelmarkt, oliebollen met Oudjaar, oud papier. Hij brengt ouden en zieken een bezoekje. Hij snoeit coniferen voor de dominee. Altijd bezig. Een boek lezen? Daar houdt hij niet van.

Zondag is rustdag. Ook voor hem. Dan zit hij om half tien in de kerk en luistert naar de preek. Even doet hij niets. Hij heeft al wel de kerkklokken geluid. Na de preek ruimt hij op. Je bent koster of je bent het niet.

Sheila Kamerman