ECB schept alvast ruimte voor een renteverlaging

De Europese economie verliest snel vaart. Dat brengt de Europese Centrale Bank er toe een opening te laten voor het verlagen van de rente, na die dit jaar juist tweemaal te hebben verhoogd.

Besliste vriendelijkheid, dat is doorgaans de beste omschrijving van het voorkomen van Jean-Claude Trichet, de president van de Europese Centrale Bank. Maar gisteren werd de Duitse kritiek op het beleid van de ECB, die zich door de politieke traagheid rond de eurocrisis gedwongen ziet Italiaanse en Spaanse staatsleningen op te kopen, hem even te veel. Hij benadrukte dat de Duitse inflatie sinds de invoering van de euro gemiddeld 1,55 procent heeft bedragen. En dat dit zelfs onder de geliefde Bundesbank de vijftig jaar daarvóór niet is gehaald. ,,Onberispelijk!” zei Trichet, in een zeldzame stemverheffing.

Die onberispelijkheid staat nu wel enigzins onder druk. Tweemaal dit jaar, in april en in juli, verhoogde de centrale bank zijn belangrijkste rentetarief, in totaal van 1 procent naar 1,5 procent. Het idee dat de Europese economie afdoende herstelde, en dat de inflatie gevaarlijk opliep tot tegen de 3 procent, noopte de centralebankiers in Frankfurt een einde te maken aan het ultrasoepele monetaire beleid dat was ingezet met de kredietcrisis van 2008.

Maar de tijden veranderen snel. De Europese schuldencrisis, en de steeds wankeler ogende bankensector zijn een voornaam aandachtspunt van de ECB. De centrale bank geeft liquiditeitssteun aan de banken, waar het onderlinge wantrouwen een rem begint te zetten op hun normale onderlinge financiering. De hoeveelheid geld die banken wegzetten bij de ECB, in plaats van het aan elkaar te lenen, liep vanmorgen op tot 173 miljard euro. De schuldencrisis heeft de centrale bank genoopt om staatsleningen op te kopen, alleen vorige week al voor 13,3 miljard euro.

Maar de échte economie is er ook nog, en die verslechtert onder invloed van alle financiële ophef zienderogen. De OECD, de club van industrielanden, voorspelde gisteren in zijn jongste prognoses dat de wereldeconomie snel aan vaart verliest. Het huidige, derde kwartaal gaat nog, maar in het vierde kwartaal vindt in de drie grootste eurolanden nauwelijks meer economische groei plaats, en is er voor Duitsland – dat tot nu toe de motor van Europa was – zelfs een gerede kans op krimp. Die zienswijze kwam ook terug in nieuwe ramingen die de ECB gisteren zelf vrijgaf. De gemiddelde groei in de eurozone werd teruggeschroefd van 1,9 procent naar 1,6 procent in 2011, en van 1,7 procent naar 1,3 procent in 2012.

In die omstandigheden mag worden verwacht dat de inflatie eveneens daalt, en de ECB voorziet nu een gemiddeld cijfer van 1,7 procent volgend jaar. En dat is conform het doel van ECB, die officieel een inflatie van ,,dichtbij 2 procent” nastreeft.

De monetaire omstandigheden zijn nog steeds heel ruim. De belangrijkste ECB-rente is, gecorrigeerd voor inflatie, nu al meer dan twee jaar negatief, en zo’n waarde staat te boek als extreem stimulerend. Maar als de inflatie inderdaad op het punt staat verder te dalen, dan komt dat neer op een stijging van deze ‘reële rente’. Het klinkt onder de huidige omstandigheden dan ook logisch dat de ECB pas op de plaats maakt met zijn voorgenomen rentestijgingen, die daar nog bovenop zouden komen. Sterker nog: de centrale bank kan zich gedwongen zien om rechtsomkeert te maken.

Trichet zei gisteren dat ,,een zeer diepgaande analyse van alle inkomende gegevens en ontwikkelingen in de komende periode geboden” is. Die zinsnede werd op de financiële markten gezien als een signaal dat de ECB in november, of zelfs al in oktober, tot een renteverlaging kan besluiten. Dan zal Trichet overigens niet meer degene zijn die de beslissing naar buiten brengt. Per 1 november zal zijn Italiaanse opvolger Mario Draghi als president van de ECB het besluit moeten toelichten en verdedigen.