Denkers deugen niet (tenminste in de politiek)

In zijn kruistocht tegen de ‘gevaarlijke’ ideeën waardoor intellectuelen zich keer op keur hebben laten verleiden, legt Frits Bolkestein dit keer de zweep over de romantici en hun erfgenamen. ‘Intellectuelen moeten hun vijanden dankbaar zijn, want door niemand anders worden ze zo belangrijk gevonden. Een trouwe vijand sinds jaar en dag is voormalig VVD-leider en

Tullio Garbari: De intellectuelen in Cafe Rotonde (1916) Foto Bridgeman Art LibraryIn zijn kruistocht tegen de ‘gevaarlijke’ ideeën waardoor intellectuelen zich keer op keur hebben laten verleiden, legt Frits Bolkestein dit keer de zweep over de romantici en hun erfgenamen.

‘Intellectuelen moeten hun vijanden dankbaar zijn, want door niemand anders worden ze zo belangrijk gevonden. Een trouwe vijand sinds jaar en dag is voormalig VVD-leider en eurocommissaris Frits Bolkestein. Dat blijkt ook weer uit zijn nieuwe boek De intellectuele verleiding. Gevaarlijke ideeën in de politiek. Bolkestein vat zijn bezwaren nog eens samen en plaatst ze in historisch perspectief. Intellectuelen, gespecialiseerd in ‘abstracte’ ideeën, kunnen zich beter niet met politiek bemoeien, want dat gaat bijna altijd mis. Waarom? Omdat ze niets van de werkelijkheid begrijpen. Aan het belang van ideeën doet dat niet af. Ideeën hebben een ‘onvoorstelbare kracht’, schrijft Bolkestein, maar die wordt blijkbaar zelden ten goede aangewend. Het is voornamelijk rampspoed en ellende wat de klok slaat. Of het nu om de Franse Revolutie gaat, de Eerste Wereldoorlog, fascisme, communisme of multiculturalisme - telkens hebben de intellectuelen het gedaan.

Nu gaat het Bolkestein niet allereerst om begrip; dat blijkt al uit de titel en ondertitel van zijn boek. Hij vestigt de aandacht op de ‘gevaarlijke’ ideeën waardoor intellectuelen zich keer op keer hebben laten verleiden. In het verleden kregen bij voorkeur de communistische fellowtravellers er van langs, in dit nieuwe boek gaat de zweep vooral over de romantici en hun wijdvertakte erfgenamen. Tegen hen verdedigt Bolkestein de moderniteit, door hem getypeerd als ‘het juiste gebruik van de rede, met afgepaste hoeveelheden classicisme en pragmatisme, naast een zo groot mogelijke buitensluiting van ideologie’. Dat is natuurlijk wel een erg ideologische typering die weinig recht doet aan wat er de facto in de moderne tijd heeft plaatsgevonden. Met minder ideologische vooringenomenheid zou je ook de romantiek en haar nasleep modern moeten noemen, inclusief fascisme en nationaal-socialistisme, zoals steeds meer historici tegenwoordig ook doen. De moderniteit laat dan eerder een verdeeldheid zien tussen romantiek en verlichting dan een eenzijdige identificatie met een van deze twee.

[..] Bij Bolkestein ontbreekt een dergelijke empathie. De prijs die hij voor dit gemis betaalt is een vrijwel totaal onbegrip voor wat zijn tegenstander drijft.

 

De volledige bespreking van Bolkesteins boek kunt u hier lezen.