De psychiater moer er maar een lijn in zien te brengen

Ze kennen elkaar tien jaar uit de muziekscene in Zwolle, en werken voor het eerst samen: rapper Rico en producer Kubus. De eerste single Vrij is een ‘mission statement’.

„Dit klinkt nergens naar”, schreef een twitteraar deze week aan rapper Ricardo ‘Rico’ McDougal (33), nadat hij het album DMT van Kubus en Rico had gehoord. „Klopt!” schreef Rico terug. Dat was namelijk ook niet de bedoeling. Op de eerste plaat waarop de populaire rapper uit Zwolle (Fakkelbrigade, ex-Opgezwolle) solo te horen is, trekt hij samen met producer Bart ‘Kubus’ van der Werken (36) een grillig en eigenzinnig pad door het hiphoplandschap.

Een mooi voorbeeld is TBS, dat op de plaat een tweeluik vormt met het nummer Spookhuis. In TBS rapt Rico vanuit het perspectief van een tbs’er. Rico benadrukt niet de route die de tbs’er heeft afgelegd, maar de isolatie waar deze nu in leeft, en het strikte regime waaraan hij is overgeleverd. Al in de eerste seconden wordt de naam Jack Nicholson gefluisterd; een verwijzing naar de verfilming van One Flew Over The Cuckoo’s Nest.

De manier waarop Rico hier rapt op een paranoïde samenspel van synthesizer, bas en drums, is haastig, staccato, associatief. Alsof de gedachten in zijn hoofd over elkaar buitelen en de psychiater er maar lijn in moet zien aan te brengen. Niet dat zijn personage veel van het personeel verwacht; de dokters stoppen hem vol medicatie en gebruiken hem voor hun experimenten; de bewakers slaan erop los.

Rico’s teksten schieten van Dickens naar Joop van den Ende, van Caesar naar Jezus Christus en van de Freggelgrot naar het Smurfendorp. Hij filosofeert vrijelijk: „Stel je voor dat je gek bent verklaard, terwijl je misschien wel gezond bent en de rest gek is.” Producer Kubus oppert dat „iemand die zijn moeder vermoord heeft en van haar huid een pak maakt, misschien wel echt gek is…” Rico denkt na. „En als dat moest, omdat anders de wereld zou vergaan? Als je de enige bent op de wereld die de waarheid weet?”

Het nummer typeert de rapper. Rico houdt niet van makkelijke antwoorden, en wil vrijuit kunnen denken en creëren. In zijn muziek keert paranoia vaker terug; het gevoel opgeslokt te worden door een oncontroleerbaar systeem. „Het is een thema in mezelf”, zegt Rico. „Het is nu minder aan de orde, maar ik had lang het gevoel dat ik het leven niet kon bijhouden in deze stressvolle maatschappij, waarin iedereen de hele dag overal heen rent, en je jezelf schuldig moet voelen wanneer je gewoon eens een dagje niets doet.” Als de rapper op bezoek is bij zijn vader op Aruba, „heb ik minstens twee dagen nodig om weer op hetzelfde rustige tempo te lopen als de rest”.

Hun eerste single heet Vrij, en dat is een ‘mission statement’. Een nummer om bij te onthaasten, met opvallend korte tracks en instrumentale intermezzi, „om luisteraars in één trip te houden”, zegt Kubus. DMT is een album tegen de tijdgeest in.

Zowel Rico als Kubus had eerder groot succes, met het album Buiten Westen van Kubus (2004-2005) en de derde en laatste plaat van Opgezwolle, Eigen Wereld (2006), als hoogtepunten. Ze kennen elkaar tien jaar, ontmoetten elkaar op illegale feesten in Zwolle. Rico: „Daar heerste dat vrije gevoel. In het donker naar dj’s kijken die vage shit draaien.”

Ook Rico’s manier van rappen verwijst naar zijn drang vrij te zijn; los van ritmische en inhoudelijke logica trekt hij met klank, kleur en associaties zijn metaforische gedachtespinsels op, als in een trance. Het sluit naadloos aan op de vette, rauwe geluidscollages van Kubus, waarin stevige dance-invloeden terugklinken.

De afgelopen anderhalf jaar zat Rico in de woonkamer van Kubus en schreef hij zijn teksten, terwijl uit een speaker zachtjes een beat klonk. En als hij klaar was met schrijven „dan mocht ik de studio in”. Kubus: „In de studio begint hij met het neuriën van niet-bestaande woorden en maak ik een lange loop met een break erin. Pas later rapt hij de tekst, verander ik de beat, en voeg ik accenten en geluiden toe.”

In het neuriën ontstaat de flow, vertelt Rico: „Het golven op de beat, de uitdaging in de klanken.” Hij weet, terwijl hij aan zijn flow spijkert, al welke teksten hij erop zal zetten. Daar traint hij op sinds hij op zijn twaalfde „een rap maakte op de afscheidsavond van groep acht, over iedereen bij mij in de klas”. Maar vóór alles zijn er het ritme, de cadans, de klanken en tonen waarmee Rico zijn eigen hiphophoekje inkleurt. „Ik hield als jongen van hiphop omdat mijn vader ernaar luisterde. Ik kon het niet verstaan, maar de flow, die hoor je meteen.”

Het album DMT van Rico en Kubus wordt vanavond en morgen gepresenteerd tijdens twee releasefeesten in Hedon in Zwolle.