Clichés over het dorp zijn waar, ontdekten we deze zomer

Opende is een dorp zoals er in Nederland duizenden zijn. Het leven is er niet slechter of beter dan in de stad. Het is anders. Hoe anders, was de afgelopen maanden te lezen in de serie ‘het dorp’. Vandaag een terugblik.

Nederland - Opende - ( Groningen ) - 04-07-2011 Kyra Wassenaar ' het 'motor meisje" Foto: Sake Elzinga
Nederland - Opende - ( Groningen ) - 04-07-2011 Kyra Wassenaar ' het 'motor meisje" Foto: Sake Elzinga

Dorpelingen kennen elkaar. Ze groeten elkaar. Ze houden van rust en ruimte. Ze zijn eigengereid.

Kinderen spelen veel buiten. Bebouwing valt in het niet bij grasland, houtsingels en bomen. Stemmen zijn schaars waar de wind heerst en de regen onmiddellijk rivieren vormt.

Clichés over het dorp zijn waar. Dat ontdekten we deze zomer in Opende.

Afgelopen twee maanden verschenen in NRC Handelsblad twintig „buitengewone berichten over het dagelijks leven in het Groningse dorp Opende”. De keuze voor Opende was willekeurig. We zochten een gemiddeld dorp. Ver buiten de Randstad. Geen doods dorp, waar alleen de oudsten achterblijven. Geen toeristisch dorp dat door buitenstaanders wordt overspoeld. Nederland telt 1.748 dorpen met minder dan 5.000 inwoners. In Opende wonen ongeveer 2.500 mensen.

We spraken de dominee en de makelaar, de kapster en een betontimmerman, de boswachter en de vrijwilliger, het raadslid en de campingbaas. En veel anderen. Ieder had zijn eigen verhaal. Samen schetsten zij het beeld van het dorp.

Lezers herkennen dat beeld. Hoogleraar psychologie Aafke Komter las de serie „met meer dan gemiddelde” belangstelling. Zij woont in Amsterdam, maar zij en haar man hebben een huisje in Greonterp, het gehucht waar volksschrijver Gerard Reve zijn belangrijkste boeken schreef. De aandacht die mensen voor elkaar hebben zonder dat het opdringerig wordt, vond ze herkenbaar. Zij doet aan de universiteit onder meer onderzoek naar solidariteit. „In een dorp is de verbondenheid sterk. Mensen hebben elkaar nodig. In de stad is er ook verbondenheid. Maar die is veel minder hecht.”

Eens in het jaar maakt Komter het kerkhof van Greonterp schoon met het hele dorp (94 inwoners). Zij geniet van de dorpsvergaderingen die worden voorgezeten door de dorpsoudste. Dan gaat het over de sloepenroute en het dorpsfeest. „Juist als stadsmens kan ik me eraan laven.”

Dorpen als Opende worden bewoond door mensen die er graag wonen, liever daar dan in de stad, zegt schrijfster Ineke Noordhoff. „Vanwege rust, ruimte, veiligheid. Omdat ze daar dichter bij de elementen en dichter bij zichzelf staan.”

Noordhoff schrijft artikelen en boeken over landschap, natuur en ruimtelijke ordening. Ze is geboren en getogen in Amsterdam maar woont nu alweer twaalf jaar in Midlaren, een dorp van 350 inwoners tussen Zuid- en Noordlaren. „Ik voel me gekend en gekoesterd. Vanochtend haalde ik het dagblad uit de bus. Daarvoor moest ik naar buiten. Zie ik de kop: ‘Beurzen in het rood.’ Teruglopend zie ik hoe de bomen doorgroeien. Dat relativeert.”

In de serie geen groot leed. Geen mensen die buitengesloten werden. Geen bewoners die gingen malen van de stilte. We zagen ze niet. Buitenstaanders die deel willen uitmaken van de dorpsgemeenschap, zoals de Kosovaarse vluchtelingenfamilie Hana, worden omarmd. Mona Eizinga die op haar 23ste naar Opende kwam om met Sake te trouwen, heeft nooit heimwee gehad.

Mensen die het dorpsleven in de serie te idyllisch vinden, zijn stedelingen, zegt Ineke Noordhoff. „Ze zijn jaloers op de ruimte en de schoonheid die we hebben. De stedeling doet concessies aan de kwaliteit van leven. Nadelen van het dorpsleven die vroeger golden, bestaan niet meer. Geen onverlichte zandwegen die bij de minste regen onbegaanbaar worden. Iedereen heeft een auto. Je rijdt zo naar de stad.”

Mooi en stil, zo’n dorp, vindt Carl Hirsch (68) uit Amsterdam. „Maar er gebeurt ook he-le-maal niks.” In een serie over Slotervaart in deze krant vertelde hij vorig jaar over het leven in de multiculturele stadswijk waar hij sinds 1979 woont met zijn vrouw.

Hij gaat graag in een dorp als Opende op vakantie. Maar om daar te wonen, lijkt hem niks. „Ik kan hier de Albert Heijn uit mijn raam zien, ik woon boven de Dirk van den Broek. In Opende is niet eens een wijnschuur. Als je een ons spijkers wilt halen, moet je met de auto.”

Het idee dat saamhorigheid in de stad niet bestaat, vindt hij flauwekul. In Amsterdam heb je dat ook, binnen een buurt, rond een pleintje of in een trappenhuis. Een paar maanden geleden is hij met zijn vrouw verhuisd naar een appartement met een lift, op een kilometer afstand van zijn oude woning. „Mijn nieuwe buurman heb ik na twee dagen de sleutel gegeven. Het is net een dorp.” Zijn Marokkaanse buren hebben gehuild toen ze vertrokken. „Saïd hing snikkend om mijn hals.”

Lezeres Bep Vuyck uit Rotterdam reageerde met een hartekreet vol heimwee. „De serie over Opende opende mijn ogen. Ik zie nu wat ik heb verloren door mijn geboortedorp te verlaten om te gaan studeren. Stedelingen weten niet wat ze missen, hoeveel aardser en aangenamer het leven is op het platteland. Ik was het vergeten. Ik wil terug naar het dorp.”