Brazilianen zijn corruptie zat

Brazilianen maakten van hun nationale feestdag een protestdag tegen corruptie.

Een aloude kwaal, maar dankzij Facebook is hun boosheid nu gebundeld.

Het is genoeg geweest met de corruptie in dit land, zegt Sue Ellen Santiago . Dan verheft de 21-jarige Santiago haar stem en scandeert: „De plek voor corrupte politici is in de gevangenis!”

Op het plein voor het gemeentehuis van Rio de Janeiro heeft de student toerisme zich met tientallen opgewonden collega’s verzameld. Allen zijn gekomen om te demonstreren tegen corruptie in Brazilië. Grote spandoeken hangen aan het gemeentehuis.

Meer mensen komen aanlopen. Sommigen hebben fluitjes. Anderen zijn gewapend met megafoons en maskers. De stemming is opgewonden. Een parade van de bereden politie passeert het plein.

Santiago zegt: „Het Braziliaanse volk accepteert het niet meer. Corrupte politici en overheidsfunctionarissen zijn onaantastbaar; wij eisen dat ze net zo behandeld worden als iedereen. Wie steelt, moet zitten.”

Woensdag, op de dag dat Brazilië zijn onafhankelijkheid (van 1822) vierde, gingen tal van protestgroepen in het hele land de straat op. Georganiseerd via Facebook. Hun woede richt zich op de omkoopbaarheid van de politieke klasse.

Advocaten en de Katholieke Kerk hebben zich aangesloten bij de actie. In hoofdstad Brasília zijn naar schatting 25.000 mensen op de been om hun ongenoegen te uiten.

Het is een breed uitgewaaierde beweging, ontstaan nadat de linkse regering van Dilma Rousseff de afgelopen maanden is getroffen door een reeks van corruptieschandalen. Daarbij moest een reeks ministers het veld ruimen.

De laatste keer dat Brazilianen massaal hun onvrede uitten over de politiek, was begin jaren negentig. Toen waren de demonstraties gericht tegen president Fernando Collor, ook vanwege corruptie.

De publieke verontwaardiging over het gesjoemel door politici kreeg vorige week vaart. Het parlement bleek tijdens een geheime stemming een corrupte volksvertegenwoordiger toestemming te hebben gegeven haar huidige mandaat uit te dienen.

Een pijnlijke beslissing, aangezien de gedeputeerde om wie het ging, Jacqueline Roriz, op heterdaad was betrapt op het accepteren van bijna 19.000 euro in een omkoopzaak. Het hele land had de beelden gezien, wekenlang, nadat de affaire in maart naar buiten was gekomen. Student Santiago zegt: „Dan neem je je kiezers toch niet serieus. Brazilië is gelukkig aan het ontwaken. De steun voor het protest groeit en straks gaan we eisen stellen.”

Hoe omvangrijk het probleem is, blijkt uit een dit weekeinde gepubliceerd onderzoek van het gerenommeerde Getulio Vargas Instituut. Tussen 2002 en 2008 is er, volgens het onderzoek, ruim 17,7 miljard euro uit de federale staatskas verdwenen als gevolg van corruptie.

Het is de vraag waarom de Brazilianen nu pas tot actie zijn overgegaan, terwijl het probleem als sinds jaar en dag bestaat. Cynische Brazilianen halen dezer dagen graag Charles Darwin aan.

Nadat Darwin Brazilië had aangedaan in 1832, constateerde de Britse bioloog al dat mensen in dit land makkelijk konden worden omgekocht. Personen met geld en macht die zich aan criminaliteit schuldig hadden gemaakt, hoefden daarom, zo noteerde Darwin, amper te vrezen voor eventuele vervolging.

Dat gaat nog altijd op, zegt Anderson Lins, een gemeentelijke straatveger. Lins, een magere, donkere, lange man, heeft zich vandaag bij de demonstranten in Rio aangesloten.

„De arme sloeber die iets steelt omdat hij honger heeft, zit zo, zonder proces, twee jaar in de gevangenis,” zegt Lins. „Maar de politicus die miljoenen verduistert, blijft gewoon vrij, in afwachting van een vonnis. Dat duurt meestal jaren en ondertussen koopt hij gewoon ook wat politie of rechters om.”

Corruptie door politici is niet iets waar je als inwoner van het land meteen last van hebt, zegt Claudio Abramo, directeur van Transparência Brasil, een organisatie die tegen corruptie strijdt. „Het is bovendien minder concreet dan wanneer je bijvoorbeeld tegen een persoon demonstreert.”

Nieuw is dat sociale netwerken als Facebook en Orkut het een stuk makkelijker maken om mensen te mobiliseren voor demonstraties. Ook in Brazilië. „Daar profiteren deze betogers van. Als de Katholieke Kerk zich er vervolgens ook achter schaart, dan krijgt het allemaal veel meer zeggingskracht”, zegt Abramo.

Volgend jaar wordt een nieuwe wet van kracht die het politici onmogelijk maakt zich herkiesbaar te stellen als zij een strafblad hebben. Om omkoping beter te bestrijden, is er door mensen uit de protestbeweging voorgesteld deze wet, genaamd Ficha Limpa (blanco strafblad), te verruimen. De wet zou van toepassing moeten worden op alle overheidsfunctionarissen, zodat corrupte ambtenaren ook niet meer voor de overheid mogen werken.

Het is volgens corruptiebestrijder Abramo niet voldoende. Een Braziliaanse politicus gaat vooral de politiek in om er zelf beter van te worden. Als hij ergens een hoge functie krijgt, stelt hij vriendjes, familie en partijgenoten aan. Abramo zegt: „Hier heerst een mentaliteit die corruptie in de hand werkt. Het politieke systeem zal dus moeten veranderen.”