Borstkankergen maakt ziek door losgerold DNA

Na 15 jaar onderzoek is eindelijk duidelijk hoe het borstkankergen BRCA1 kanker veroorzaakt.

Zolang BRCA1 goed werkt zorgt het ervoor dat de lange DNA-moleculen die de chromosomen vormen strak opgerold blijven liggen. Maar als BRCA1 door genmutaties zijn werking verliest gaat die stijve oprolling verloren. Allerlei signaalmoleculen hebben dan opeens toegang tot genen op het chromosoom. Daardoor worden genen afgelezen die normaal gesproken stilliggen. Er ontstaan dan eiwitten die onder andere tot ongecontroleerde celdeling leiden. En celdeling die niet goed door de cel, of door zijn omgeving wordt gecontroleerd, is kanker.

Er zijn veel verschillende mutaties in het BRCA1-gen die de kans op kanker vergroten. Door sommige mutaties heeft een vrouw meer dan 90 procent kans om tijdens haar leven borstkanker te krijgen. Dat is een negenmaal vergrote kans.

Het bestaan van het borstkankergen BRCA1 is ruim twintig jaar geleden ontdekt. Vijf jaar later hadden onderzoekers het gen echt in handen. Sinds die tijd is de wetenschap koortsachtig op zoek naar de precieze functie van het eiwit waarvoor het gen de erfelijke code bevat. Het is duidelijk dat een gemuteerd BRCA1 een drama is voor een cel. Breuken in het DNA (die veelvuldig voorkomen) worden niet goed meer gerepareerd; de celdeling raakt ontregeld; voorafgaand aan de celdeling plakken de chromosomen niet goed aan elkaar vast, en het DNA wordt niet goed meer gekopieerd bij een celdeling.

In het tijdschrift Nature dat gisteren is verschenen, komen onderzoekers van drie Amerikaanse universiteiten, geholpen door één wetenschapper van het Nederlands Kanker Instituut in Amsterdam met een overkoepelende verklaring. De auteur van een begeleidend commentaar noemt het een ‘doorbraak’, ook al omdat losjes opgerold DNA mogelijk het ontstaan van nog andere kankers verklaart. (NRC)