Berlusconi's balanceeract

Silvio Berlusconi wordt door steeds meer economen en politici als ongeloofwaardige premier gezien. Ze vragen een zakenkabinet en herstel van internationaal vertrouwen.

Het koord waarop de Italiaanse premier Silvio Berlusconi balanceert wordt steeds dunner. Op alle fronten is de afgelopen weken het vuur op hem geopend. Internationale economen vragen om zijn vertrek. Europa en de Europese Centrale Bank dicteerden het crisisbeleid. Vakbonden en burgemeesters demonstreren tegen de bezuinigingen. De Italiaanse pers blijft maar nieuwe schandalen onthullen. De kerk vraagt om meer moreel besef. Werkgevers bekritiseren Berlusconi’s beleid. En woensdag riep zelfs een medestander van het eerste uur Berlusconi op plaats te maken voor een zakenkabinet.

Desondanks strompelt de geplaagde premier, die Italië ooit een economisch wonder beloofde, voort. Hoe lang nog? Wie of wat geeft de 74-jarige politicus/zakenman met zeven levens de genadeklap?

Woensdagavond overleefde zijn kabinet de 49ste vertrouwensstemming in drie jaar tijd. Dit keer niet omdat er nog veel geloof in zijn beleid bestaat, maar omdat Europa en de internationale markten de gepresenteerde maatregelen eisten, en wel onmiddellijk. De Senaat nam een bezuinigingspakket aan van 54,2 miljard euro, in een poging de financiële ondergang van het land en van de eurozone te voorkomen. In totaal zal Italië de komende drie jaar voor bijna 100 miljard euro ombuigen. Op straat demonstreerden dinsdag honderdduizenden Italianen tegen de volgens hen oneerlijke maatregelen.

Het zijn de EU en de Europese Centrale Bank die Italië sturen. Berlusconi kan niet anders dan volgen, wil hij in het zadel blijven. Zijn coalitie strompelt voort, terwijl justitie steeds meer vermeend corrupte politieke vrienden in het vizier krijgt.

Om zich symbolisch te distantiëren van de maatregelen die zijn kabinet neemt, volgde Berlusconi de Senaatsstemming thuis. De vele belastingverhogingen vormen een politieke nederlaag voor hem, omdat hij beloofde zijn handen „nooit in de zakken van de Italianen te steken’’.

Op tv zag hij hoe de oppositie hem zijn falen flink inwreef: „De Europese regeringen, de publieke opinie, de markten, de grote internationale bankiers kennen de gedragingen en de aard van de premier. Ze weten dat zijn gekte een gevaar voor Europa is en hebben besloten om zich op alle manieren te verzetten”, aldus senator Luigi Zanda van de centrum-linkse Democratische Partij.

Zanda doelde mede op uitspraken van de Amerikaanse econoom Nouriel Roubini, dat „de leiding van het land niet meer geloofwaardig is”. Hij suggereerde dat Berlusconi het vertrouwen moest herstellen door het leiderschap over te dragen aan een kabinet van technocraten, geleid door een gezaghebbend econoom.

Oud-eurocommissaris en econoom Mario Monti (78) wordt door velen genoemd als de man die het stokje van Berlusconi zou kunnen overnemen. Woensdag riep zelfs Berlusconi’s medestander van het eerste uur Beppe Pisanu hiertoe op in de oppositiekrant la Repubblica. Pisanu – oud-minister van Binnenlandse Zaken en medeoprichter van Forza Italia – werd de hele dag overladen met kritiek door partijgenoten van Berlusconi, maar hield vol in het avondjournaal: „Ik wil niemand uitsluiten, maar we moeten het ineenstorten van Italië voorkomen.”

Berlusconi zelf, zo meldt de Corriere della Sera vanochtend, heeft gisteren een poging om een zakenkabinet te vormen geblokkeerd: „Laat niemand het zich in zijn hoofd halen dat ik een stap terug doe. Ik denk er niet aan. Deze regering haalt 2013”, was de boodschap. Hij ziet het premierschap als onmisbaar bij de verdediging van zijn zakelijke belangen en juridisch benarde positie: „Zolang we hier zijn, zijn we zeker’’, zei hij gisteren volgens de Corriere tegen bondgenoten. Maar eerder deze week lekte uit dat hij in een door justitie afgeluisterd telefoongesprek zei: „Ik vertrek over een paar maanden… Ik verlaat dit strontland… Ik ben het spuugzat… Basta.”

De komende dagen worden opnieuw pijnlijk. Dinsdag krijgt hij bezoek van officieren van justitie uit Napels. Zij willen weten waarom hij 800.000 euro in contanten betaalde aan de Zuid-Italiaanse zakenman Gianpiero Tarantini. Justitie denkt dat Tarantini de premier afperste. Tarantini leverde in 2009 tientallen prostituees voor Berlusconi’s seksfeesten. De premier ontkende altijd dat hij heeft betaald voor de vrouwen en Tarantini bevestigt dat. Maar volgens justitie deed hij dat in ruil voor betalingen door Berlusconi.

Berlusconi is als de dood voor dit dossier, met afgeluisterde telefoongesprekken waarin Berlusconi en Tarantini de prestaties en eigenschappen van de prostituees op vulgaire wijze bespreken, aldus Italiaanse media. Publicatie van deze teksten kan Berlusconi’s imago verder aantasten, zoals de Ruby-zaak dat deed, waarin Berlusconi terecht staat wegens machtsmisbruik en seks met een minderjarige prostituee. Dit en de andere processen tegen hem wegens belastingontduiking, corruptie en omkoping beginnen de komende weken weer. Of de premier nog tijd overhoudt om Italië de weg uit de crisis te wijzen, is de vraag.

Paradoxaal genoeg is het voorlopig de Europese Centrale Bank die met aankopen van Italiaanse staatsobligaties niet alleen de economie van Italië, maar – wellicht onbedoeld – ook Berlusconi in het zadel houdt.