Treuzelend kabinet in Italië onder toenemende druk

De hete herfst die velen al voorspelden is gisteren in volle kracht neergedaald over Italië. Vanuit binnen- en buitenland wordt de druk op de regering-Berlusconi snel opgevoerd. De boodschap: Italië moet niet dralen en de deze zomer beloofde bezuinigingen snel en op een geloofwaardige manier invullen om te voorkomen dat Italië en Europa afstevenen op een faillissement.

Het kabinet-Berlusconi ligt van alle kanten onder vuur. De grootste vakbond en de oppositie demonstreren vandaag in honderd steden. Het openbaar vervoer is platgelegd uit protest tegen de bezuinigingen die onevenredig zwaar zouden drukken op de zwakste schouders en die de rechten van werknemers en gepensioneerden zouden aantasten.

Aan de andere kant voeren de financiële markten de druk op. De beurskoersen in Milaan daalden gisteren met 4,83 procent en stabiliseerden vanochtend wat. De rente op tienjarige staatsobligaties steeg fors naar 5,6 procent, na een paar weken van rust en steunaankopen door de Europese Centrale Bank (ECB).

Eind deze week stemt de senaat over de bezuinigingen, volgende week de Kamer. Maar er is veel onvrede. President Giorgio Napolitano vroeg afgelopen weekeinde om efficiëntere hervormingen. Mario Draghi, topman van de Italiaanse centrale bank en toekomstig president van de ECB, eiste verhoging van de btw en meer bezuinigingen. Werkgeversorganisatie Confindustria heeft het vertrouwen in de regering al diverse keren opgezegd. Zij wil meer flexibiliteit en privatiseringen.

Deze zomer toonde de regering-Berlusconi onder leiding van minister van Financiën, Giulio Tremonti, daadkracht bij het versneld aankondigen van bezuinigingen. In juli en augustus presenteerde het kabinet forse ombuigingen. Eerst 47 miljard euro en toen nog eens 45,5 miljard, te realiseren in de komende drie jaar.

Vervolgens is er echter volop gemarchandeerd. De solidariteitsbelasting die de rijken zouden gaan betalen, is geschrapt. Deze geldt nu alleen voor goed verdienende ambtenaren. De btw-verhoging is van de baan. De opheffing van de provincies en de aanpak van de hoge bestuurskosten zijn op de lange baan geschoven. De pensioenmaatregelen zijn afgezwakt. Dit alles in een poging om de populariteit van de al meer dan een jaar wankelende centrum-rechtse regering niet verder aan te tasten.

Door al het gesleutel ontstond een gat van vijf tot zeven miljard euro in de ombuigingsplannen. Het kabinet wil dit nu hoofdzakelijk dichten door de jacht op belastingontduikers te intensiveren. Of dat zal lukken wordt betwijfeld.

De ECB heeft de laatste weken juist in ruil voor harde ombuigingen Italiaanse staatsobligaties opgekocht. Nu twijfel bestaat omtrent de doortastendheid van de regering, zou de ECB, zo vreest men in Italië, wel eens kunnen stoppen met de steunaankopen. „Die zijn geen vanzelfsprekendheid”, aldus toekomstig ECB-president Draghi. Zonder ECB-steun zou de 1.900 miljard euro bedragende Italiaanse staatschuld onbetaalbaar kunnen worden.

Minister Tremonti herhaalde dit weekeinde zijn pleidooi voor het invoeren van eurobonds: veilige Europese obligaties die tegen een lage rente kunnen worden uitgegeven. Hiermee zou de staatsschuld van wankelende economieën goedkoper kunnen worden gefinancierd, omdat ook gezonde economieën als de Duitse en de Nederlandse mede garant staan voor die leningen.