Tien jaar oorlog tegen het terrorisme. Dit is de rekening

New York, WTC, 11 september 2001. Foto AFP

2.000 miljard dollar. Zo veel werd afgeschreven van Amerika’s nationale rekening voor de oorlogen in Afghanistan en Irak, 17.000 dollar per huishouden. Desastreuzer is de economische consequentie. Wat als de oorlogskas besteed was aan infrastructuur, onderwijs of gewoon producten van eigen bodem? Wat als buitenlandse handel de aandacht kreeg die oorlog opslokte?

De cijfers zijn van Joseph Stiglitz, Nobelprijswinnaar in de economie. Drie jaar geleden ondernam hij al een poging om de bonnetjes te verzamelen van ziekenhuisopnames en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen voor veteranen. In zijn boek The Three Trillion Dollar War kwam hij zo tot een “conservatieve schatting” van 3.000 tot 5.000 miljard dollar. Maar de economische schade, voortvloeiend uit een algehele aandachtverslapping inzake reguliere issues, is volgens hem nauwelijks in geld uit te drukken.

Oorlog op krediet
Toch heeft hij daar wel een voorstelling bij, blijkt uit een artikel op opiniesite Project-syndicate.org. Het euvel zit hem allereerst in de financiering van de oorlog: volledig op krediet. Dat, gepaard met belastingverlagingen, zou fors hebben bijgedragen aan de huidige schuldencrisis. Een situatie met een vliegwieleffect: Amerika, voorheen een onbetwistbare economische grootmacht, werd almaar zwakker - lees: minder interessant als handelspartner. Ondertussen besteedden Amerikanen steeds meer geld aan benzine, duurder geworden door conflicten in het Midden-Oosten, terwijl ze die dollars ook in Amerikaanse winkels uit hadden kunnen geven.

Lange tijd werd het budgetprobleem niet onderkend, benadrukt de econoom. De verstrekking van ongedekte hypotheken zou de situatie gemaskeerd hebben: burgers bleven geld uitgeven dat met geen mogelijkheid afgelost kon worden. De Federal Reserve, Amerika’s centrale bank, liet het na daar tijdig een stokje voor te steken, klaagt Stiglitz. Los van antipathie jegens de oorlogen, meent hij dat de investeringen in defensie op zichzelf al onbezonnen waren: een groot deel van het nieuw aangeschafte wapenarsenaal bleek niet geschikt voor terrorismebestrijding.

Economische strategie verloren
De focus op islamitisch terrorisme heeft de Amerikaanse economie ondermijnd, is ook de opvatting van Anne Applebaum. De voormalig adjunct-hoofdredacteur van de Washington Post meent dat China daar de vruchten van geplukt heeft. “Toen president George W. Bush in de nasleep van 11 september afreisde naar Azië, sprak hij met Maleisische en Indonesische regeringsleden over hun ingezeten terroristische cellen”, memoreert Applebaum op debatsite Slate.com. “Ondertussen bedreven zijn Chinese collega’s handel.”

De miljarden die in de oorlog gepompt zijn, beschouwt ze als weggegooid geld. Een aderlating die ten koste is gegaan van investeringen in wegen, onderzoek, onderwijs en particuliere consumptie. Allerlei zaken die de binnenlandse economie op koers hadden kunnen houden. Alles overwegende komt ze tot de conclusie dat Amerika na 11 september 2001 haar horizon heeft versmald. “Onder Bush hebben we onze strategie verloren, we besteedden nauwelijks meer aandacht aan onze concurrenten en nog minder aan onze eigen, binnenlandse zwakheden.”

Obama kreeg een ‘slechte hand’ vanaf het begin, aldus de journaliste. “Hij heeft niet de middelen om het nu beter te doen.” Tien jaar na ‘9/11’ vraagt Applebaum zich af wat nu meer schade heeft aangericht. “De gekaapte vliegtuigen of de reeks slechte beslissingen die daarop volgden?”

Maatschappelijke kosten
Binnen de grenzen investeerde Bush in een enorme veiligheidsbureaucratie. Uit onderzoek van de Washington Post blijkt dat deze sector bestaat uit 1.200 overheidsorganisaties, 1.900 bedrijven en 854.000 werknemers met buitengewone bevoegdheden. “Een verborgen wereld, die uit zijn voegen barst”, aldus de krant. Ironisch genoeg heeft die hele war on terror de veiligheid juist doen afnemen, constateert Stiglitz. Dat komt volgens hem door het morele failliet van de Verenigde Staten. Het Witte Huis had lak aan het internationale recht en schond op grote schaal basale mensenrechten, bijvoorbeeld door martelverhoren.

Ondertussen werd Amerika de paria in de Arabische wereld: miljoenen moslims kennen wel iemand die direct of indirect gesneuveld is in één van Amerika’s oorlogen. Zodoende is Amerika haar soft power, haar morele autoriteit, verloren, redeneert Stiglitz. Iets dat volgens hem net zo belangrijk is als militaire of economische macht. Eerst denken dan doen, adviseert hij. “Dat bespaart geld.”

Eerder in deze serie:
9/11 was een aanslag op de verbeelding. Het debat erna absurd
Akkoord schuldencrisis geeft Republikeinen ‘kleinere overheid’ cadeau
Een onschuldige burger is ongeveer 2.500 dollar waard