Duits hof toetst eurohulp

Het hoogste rechter in Duitsland beslist morgen of het eerste hulppakket aan Griekenland (van vorig jaar) door de beugel kan. Het oordeel is cruciaal voor het lot van het huidige, tweede steunpakket.

Cartoonist Muzo over de vraag of Griekenland gered moet worden: "En bovenal, is het gronwettelijk?" Le Monde
Cartoonist Muzo over de vraag of Griekenland gered moet worden: "En bovenal, is het gronwettelijk?" Le Monde

Peter Gauweiler is de dwarsligger van de Duitse politiek. De Beierse Bondsdagafgevaardigde, die regelmatig in lokale klederdracht valt aan te treffen, is de man die een parlementaire klacht indiende tegen het eerste hulppakket voor Griekenland en het financiële vangnet voor de euro. Die zijn in strijd met Duitse en Europese wetgeving, vindt hij.

Gauweilers klacht belandde een jaar geleden bij het Bundesverfassungsgericht, het federale constitutionele hof in Karlsruhe. Morgen doet het hof uitspraak. Dat oordeel is van Duits en Europees belang. Het gaat om handhaving van de Duitse grondwet, handhaving van Europese verdragen, de toekomst van de euro en de machtsvraag in Europa.

Gauweiler, die wel „de Beierse intellectueel in Lederhosen” wordt genoemd, is niet de enige klager; hij wordt bijgestaan door een aantal hoogleraren. Maar de Beierse Bondsdagafgevaardigde was wel de eerste en invloedrijkste politicus die in verzet kwam tegen wat hij „Monopoly spelen met de euro” noemt.

Gauweiler is geen fan van de euro, maar hij accepteert zijn bestaan. Verdragsschending, borgstelling van het ene voor het andere euroland, het ongeremd vergroten van de staatsschuld – daaraan heeft de parlementariër een veel grotere hekel. „Als uitgangspunt voor de euro golden grensoverschrijdende stabiliteitscriteria. Het onderliggende verdrag werd geschonden. Nu is de vraag aan de orde of de eurolanden bereid en in staat zijn zich weer aan de stabiliteitsregels te houden”, aldus Gauweiler (62; lid van de CSU).

Eerder maakte hij naam met een klacht tegen het Europees Verdrag van Lissabon, dat volgens hem ook indruiste tegen de Duitse grondwet. Op 30 juni 2009 kreeg hij deels gelijk van de rechters in Karlsruhe.

De Bondsdag en de Bondsraad (senaat) waren in 2008 in overgrote meerderheid akkoord gegaan met ‘Lissabon’. Gauweiler was een van de weinigen die tegen stemden. Hij was van mening dat door het verdrag de Duitse grondwet aan Brussel werd „uitverkocht”. Daardoor zou de onafhankelijkheid van de Bondsrepubliek in gevaar komen. Hij stapte naar Karlsruhe.

Het hof was twee jaar geleden glashelder in zijn oordeel: „De [Duitse] grondwet zegt ‘ja’ tegen Lissabon”, aldus toenmalig vicepresident Andreas Vosskuhle, nu president. Maar, zo voegde hij er met nadruk aan toe, „het is noodzakelijk dat op nationaal niveau de parlementaire verantwoording wordt versterkt”.

Concreet betekende dit dat de Bondsdag zijn huiswerk moest overdoen en zichzelf meer rechten moest toe-eigenen bij beslissingen op Europees niveau. Het Duitse parlement was door Karlsruhe gevoelig op de vingers getikt. Het had te makkelijk soevereiniteit aan Brussel afgestaan.

Algemeen wordt aangenomen dat het vonnis morgen andermaal de rechten van het Duitse parlement zal sterken. Dat, anders gezegd, de Bondsdag meer inspraak krijgt op regeringsbesluiten over het financiële vangnet van de euro en de ‘redding’ van landen als Griekenland. Een christen-democratische afgevaardigde zei laatst een tikje voorbarig dat in het vervolg geen cent uit het reddingsfonds voor de euro mag worden gehaald zonder toestemming van het Duitse parlement.

Vooruitlopend op het oordeel van Karlsruhe kwamen vorige week de financieel specialisten van de coalitie van christen-democraten en liberalen overeen het kabinet van kanselier Angela Merkel voortaan scherper te controleren op hulp aan zwakke eurostaten. Daarmee zou Merkel minder manoeuvreerruimte krijgen in het overleg met haar EU-partners over de steun aan schuldenlanden.

De bondskanselier en haar minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, dienden vorige week een omstreden wetsvoorstel in voor uitbreiding van het euroreddingsfonds, waarover deze zomer in Europees verband een akkoord is bereikt. De landen van de eurozone verhogen het geldbedrag in het vangnet van 440 naar 780 miljard euro. Het Duitse aandeel komt van 123 op 211 miljard euro. Waarmee de Bondsrepubliek als grootste land van de eurozone verhoudingsgewijs het meeste bijdraagt en de grootste risico’s loopt.

Het wetsvoorstel moet nog door de Bondsdag worden goedgekeurd. Het slotdebat en de hoofdelijke stemming erover zijn naar verwachting op donderdag 29 september. Vandaag, morgen en overmorgen staat in het parlement de behandeling van de begroting 2012 op de rol. Maar de debatten daarover zullen gedomineerd worden door de eurocrisis. Dwars daardoorheen komt dan morgenochtend om tien uur Karlsruhe met zijn oordeel.

Het is allerminst zeker of Merkel een meerderheid krijgt voor het wetsvoorstel. Partijgenoten van haar eigen CDU rebelleren tegen wat zij noemen „het dictaat van Brussel om een nieuwe cheque voor Athene te tekenen”. Hun definitieve opstelling zal mede afhangen van Karlsruhe.

Een eigenzinnige, soevereine parlementariër uit Beieren heeft het politiek-economische bestel met juridische middelen aardig overhoop weten te halen. Het zal aan Peter Gauweiler te danken zijn als Berlijn straks terughoudender moet zijn met financiële steun.

De Beier blijft er nuchter onder. Gisteren zei hij dat met het vangnet voor de euro niet Griekenland wordt gesteund, maar „25 of 30 investeringsbanken en hun krankzinnige zaken. Ons lot ligt in handen van een paar honderd Manhattan-boys.”