De babyboomers worden oud

Het aantal ouderen stijgt snel. Het onvermijdelijke verval verdient vastgelegd te worden. Museum Het Dolhuys in Haarlem organiseert de tentoonstelling Wij Zullen Doorgaan, de kunst van het ouder worden.

Oudere dames als pin-upgirl. Foto's Erwin Olaf, Mature 1999. Bruikleen Groninger Museum

Je bent 65, kijkt in de spiegel en herkent jezelf niet meer terug. Ben ik dit echt? Een hangende huid, rimpels. De kinderen zijn het huis uit en ze lijken je ook niet echt te missen. Tijd om depressief en seksloos achter de geraniums te kruipen?

In museum Het Dolhuys in Haarlem denken ze van niet. Ze hebben daar de tentoonstelling Wij Zullen Doorgaan, de kunst van het ouder worden georganiseerd. De reden? In 2011 worden zo’n 230.000 mensen 65 jaar, de eerste lichting babyboomers. Dat zijn er 60.000 meer dan in 2010.

De foto’s van Erwin Olaf en Marrie Bot van vrijende paren en oudere dames als pin-upgirl vallen meteen op. Maar ook de films en tekeningen van andere kunstenaars spreken tot de verbeelding.

Dick de Graaf (1929-2006) werkte aanvankelijk als portretschilder in een klassieke stijl. Later, toen hij dementie kreeg, veranderde zijn manier van werken. Eenmaal in de drie weken kwam hij naar kunstatelier Humanitas in Rotterdam, een creatieve werkplaats voor senioren met een psychiatrische achtergrond, waar hij werkte aan een serie zelfportretten die steeds abstracter werden naarmate zijn ziekte vorderde.

Fotografen Diederik Meijer en Jeroen de Bakker legden voor de tentoonstelling kleine, aangrijpende verhalen vast die de schoonheid van het ouder worden belichten.

„Nooit eerder knuffelde ik mam zo vaak als in 2009, en belangrijker: zij knuffelde zonder gêne terug”, vertelt fotograaf Diederik Meijer. Bij zijn moeder werd dementie en alzheimer geconstateerd. In 2009 werd ze opgenomen in een verpleegtehuis. „Ik wilde zo vaak mogelijk laten merken dat ik van haar hield voor het te laat was.”

In Een Langgerekt Afscheid probeert de fotograaf de liefde in beeld te brengen tussen zijn moeder en de vriendin met wie ze al twintig jaar een relatie had, Frouke van Berge. Meijer maakt intieme foto’s van zijn moeder met haar vriendin, geluidsfragmenten waarin Frouke aan het woord is, en stukken uit zijn moeders dagboek, waarin zij voornamelijk schrijft over haar allesoverheersende liefde voor Frouke.

Zijn moeder is blijven schrijven, tot de stukjes flarden van woorden werden en niemand er nog een touw aan vast kon knopen. De stukjes die Meijer gebruikte voor zijn portret „bevatten het dagboek van het uiteenvallen van haar geestelijke vermogens”.

Jeroen de Bakker (30) fotografeerde de negentigjarige mevrouw Van den Hamer-Degenkamp die op een dag onverwachts zijn leven binnenschuifelde. „Ze liep met zo’n één kilometer per uur over de Ten Kate Markt in Amsterdam. Twee grote tassen brood bungelden aan de handvaten van haar krukken.”

De Bakker vond het een treurig gezicht en bood aan mee naar haar huis te lopen en hoorde haar schrijnende levensverhaal. Als kind werd ze afgestaan en groeide op in opvanghuizen, lag drie jaar op bed met open tuberculose, verbrijzelde haar been bij een aanrijding en trouwde een man die diep in de schulden zat. „Ik ging met klapperende oren naar buiten”, zegt De Bakker.

Sindsdien komt de jonge fotograaf regelmatig langs om mevrouw Van den Hamer-Degenkamp gezelschap te houden. Hij fotografeerde het rustige leven dat ze nu leidt. „Dit is de gelukkigste tijd van haar leven, vertelde ze me. Nu heeft ze eindelijk geen zorgen meer en een beetje geld om rond te komen.” Haar positieve levensinstelling inspireerde hem. „Toen ik haar eens meenam in een rolstoel begon het te regenen. Ik vroeg of ze een paraplu wilde. Dat was niet nodig zei ze. ‘Het meeste valt er toch naast’.”

Het Dolhuys in Haarlem. Wij Zullen Doorgaan, de kunst van het ouder worden. Tot 4 maart 2012

    • Kris Derks