In de kast loopt u geen gevaar, meneer

Een asielzoeker in Europa kan maar beter geen homo, lesbo, biseksueel of transgender zijn. „Als een Iraanse homo zich niet verwijfd gedraagd, liegt hij.”

Als een asielzoeker vanwege zijn seksuele geaardheid risico’s loopt in zijn eigen land, dan zou hij asiel moeten krijgen in Nederland. Of in een ander Europees land. De praktijk is anders. Een asielzoeker kan maar beter geen homo, lesbo, biseksueel of transgender zijn.

We dachten dat Nederland het goed deed, zegt onderzoeker Thomas Spijkerboer van de Vrije Universiteit Amsterdam. We wilden kijken hóe goed, zodat andere Europese landen ervan konden leren. Zeker tienduizend mensen vragen jaarlijks ergens in Europa asiel aan omdat ze gevaar lopen vanwege hun geaardheid.

Nederland doet het niet goed?

„Vrijwel alle Europese landen laten steken vallen. Nederland ook. De grote verschillen tussen landen verbaasden mij zeer.”

Homo’s en lesbo’s die uit landen komen waar homoseksualiteit strafbaar is, krijgen toch sowieso asiel?

„In vijf Europese landen niet. In de overige landen in theorie wel, in praktijk niet. Als er geen informatie is over hoe zulke landen met homoseksuele inwoners omgaan, wordt aangenomen dat het wel goed zit. Ik schrok daarvan.”

Homo’s of lesbo’s horen dat ze moeten doen alsof ze hetero zijn?

„Dat komt zeker voor. Ook in Nederland. ‘Blijf in de kast, dan ben je veilig genoeg in je eigen land.’ Dat is tegen de Vreemdelingencirculaire. Je kunt niet van iemand vragen dat hij zijn leven lang zijn geaardheid verbergt. Bovendien is het gevaarlijk want hij loopt groot risico dat een ander, een argwanende buurman of een ex-partner bijvoorbeeld, zijn geaardheid bekendmaakt. In Engeland en Zweden wordt deze afwijzingsreden niet gebruikt.”

Hoe wéét een asielbeoordelaar dat een asielzoeker echt een homo of lesbo is?

„Dat weet je nooit zeker. Geloofwaardigheid beoordelen is het allerlastigste. Dat geldt voor elk asielverzoek.

„Wij zagen dat beoordelaars zich regelmatig laten leiden door vooroordelen. Een homo uit Irak gedraagt zich verwijfd. Een vrouw die getrouwd is en een kind heeft, kan niet lesbisch zijn. Een homo uit Egypte moet de bekendste homobar in Dublin kennen.”

Hoe los je dat op?

„We hebben allemaal vooroordelen. Maar je kunt mensen trainen zich bewust te worden van hun stereotypen. En zich telkens af te vragen of het bij de persoon die ze voor zich hebben, van toepassing is.”

Op welk vlak doet Nederland het het slechtst?

„Als iemand pas later in de asielprocedure vertelt dat hij homo is. Sowieso accepteren Nederlandse asielbeoordelaars geen informatie die niet meteen bij de eerste asielaanvraag wordt medegedeeld.

„Toch hoeft die informatie niet onwaar te zijn. Stel, een homoseksuele Somalische asielzoeker vreest dat de Somalische tolk zijn geaardheid zal doorbrieven in de Somalische gemeenschap. Hij denkt dat hij toch wel asiel krijgt. Pas als hij wordt afgewezen, vertelt hij dat hij homo is. Wij vinden dat je altijd moet kijken naar de verklaring die een asielzoeker geeft voor het late verhaal.”

Hebben Europese landen goeie informatie over de asiellanden?

„Lang niet altijd. Europese landen moeten naar de feiten speuren. Liefst in samenwerking. Dat is zoveel effectiever. Nu verzamelt elk land zijn eigen informatie. Laat dat door een instantie, bijvoorbeeld het Europese asielkantoor in Malta, coördineren. Dan gaat het sneller en is de kwaliteit veel hoger.”