Chirac, een verwarde verdachte

Vanmiddag zou eindelijk het langverwachte proces tegen Chirac beginnen. Maar zijn arts zegt dat de oud-president niet zelf kan getuigen en lijdt aan geheugenverlies.

French politician and wife of France's former president, Bernardette Chirac (R) speaks to her husband Jacques Chirac (2ndL) while he sits at a table outside the famous Le Senequier café in the French Riviera searesort of Saint-Tropez on August 14, 2011. AFP PHOTO SEBASTIEN NOGIER
French politician and wife of France's former president, Bernardette Chirac (R) speaks to her husband Jacques Chirac (2ndL) while he sits at a table outside the famous Le Senequier café in the French Riviera searesort of Saint-Tropez on August 14, 2011. AFP PHOTO SEBASTIEN NOGIER AFP

Het was ongetwijfeld een van de vermakelijkste beelden van zomer, halverwege augustus: Bernadette Chirac die op een zonovergoten terras in het mondaine Saint-Tropez haar echtgenoot Jacques sommeert op te houden met zijn plaisanterieën en hem verzoekt naar hun appartement terug te keren. Chirac, die kort voordien nog lachend handtekeningen had uitgedeeld aan kortgerokte jonge fans, zit er bij als een betrapt schooljongetje. De voormalige president maakt nog even een grapje maar gehoorzaamt vervolgens braaf zijn echtgenote. De dag erna verlaten de Chiracs de Côte d’Azur om hun vakantie noordelijker voort te zetten.

Het is symbolisch voor hoe in Frankrijk vandaag wordt gekeken naar Jacques Chirac, tot 2007 nog de president van de republiek. Sinds hij dat jaar werd opgevolgd door Nicolas Sarkozy, en niet door Dominique de Villepin zoals hij graag had gewild, is Chirac onbelangrijk geworden. Hij spreekt niet met het gezag van een oude staatsman, zoals Helmut Schmidt in Duitsland. Het tweede deel van zijn memoires, waarin hij vertelt over zijn presidentiële jaren, kreeg niet de aandacht noch de verkoopcijfers die je van zo’n boek zou verwachten.

Met het verstrijken der jaren is de nu bijna 79-jarige Chirac steeds meer gaan lijken op zijn karikatuur uit het populaire satirische tv-programma Les Guignols de l’Info: een goedlachse opa die slecht ter been is en wat last heeft van geheugenverlies, zeker als het hem zo uitkomt. En die geintjes maakt, zoals zijn stemadvies voor de socialist François Hollande.

Niemand reageerde dan ook verbaasd toen zaterdag het medisch rapport werd gelekt waaruit blijkt dat Jacques Chirac wel degelijk last heeft van geheugenverlies. Daardoor zou hij volgens de dokter onmogelijk kunnen deelnemen aan het proces tegen hem dat vanmiddag opnieuw begon. Hij is te vermoeid en te verward. In een brief die vrijdag aan de rechter werd verstuurd, vraagt Chirac of hij vertegenwoordigd kan worden door zijn advocaten. Chirac is de eerste ex-president ooit die zich voor de rechter moet verantwoorden.

Toen het proces in maart van dit jaar zou beginnen, waren er ook al geruchten over de gezondheidstoestand van de ex-president. Bernadette Chirac zou tegen Le Journal du Dimanche hebben gezegd dat haar man aan de ziekte van Alzheimer leed. Dit werd later door anderen ontkend, maar nooit door Bernadette zelf.

In maart ontsnapte Chirac nog aan zijn proces door een vertragingsmanoeuvre van zijn advocaten: eerst moest aan het Hof van Cassatie worden gevraagd of de feiten die Chirac ten laste worden gelegd niet waren verjaard. Toen het Hof besliste dat Chirac kan terechtstaan, kon alleen een doktersbriefje hem nog redden.

De rechter moet nu oordelen of het proces-Chirac ook zonder de hoofdverdachte kan worden gevoerd. Chirac staat samen met negen anderen terecht omdat hij als burgemeester van Parijs tussen 1977 en 1995 partij- en campagnemedewerkers betaalde voor fictieve arbeid op het gemeentehuis. Tientallen mensen stonden op de loonlijst terwijl ze in werkelijkheid werkten voor de RPR, de politieke partij van Chirac indertijd, of voor zijn campagne voor de presidentsverkiezingen van 1995. Chirac wordt verdacht van belangenverstrengeling, misbruik van vertrouwen en verduistering van overheidsgeld. Hij riskeert tien jaar cel.

Terwijl een oude strijdmakker als Alain Juppé in januari 2004 wel werd veroordeeld tot 18 maanden voorwaardelijke gevangenisstraf en tien jaar politieke inactiviteit, probeert Chirac sinds 1995 aan justitie te ontsnappen. Eerst via een wet die hem voor de gehele periode van zijn presidentschap zou vrijstellen van rechtsvervolging. Vervolgens, sinds hij in november 2007 werd aangeklaagd, door allerhande juridische vertragingsmechanismen. Nu dus door een medisch rapport.

Juppé, ondertussen weer gerehabiliteerd en minister van Buitenlandse Zaken, heeft van de ministerraad toestemming gekregen om te getuigen tijdens het proces. Als Chirac daadwerkelijk afwezig zal zijn bij zijn proces, is dat de getuigenis waarnaar het meest wordt uitgekeken.