Russische geheime dienst legt klimaatstudie aan de ketting

The taiga near the site of the Tungus meteorite fall
The taiga near the site of the Tungus meteorite fall RIA Novosti

Een briefje van zes regels was het en het kwam in juli, vlak voor vertrek. De geachte onderzoekers waren hartelijk welkom in Siberië maar alleen als ze geen westers instrumentarium gebruikten. Alles mocht, maar dat niet. Afzender: de federale Russische geheime dienst FSB. Uitleg? Geen uitleg.

Zo viel een reis van 35 westerse en Russische onderzoekers naar het stroomgebied van de Jenisej op het laatste moment in het water. Want het instrumentarium dat de Siberische Federale Universiteit in Krasnojarsk voor het speciale doel had aangeschaft wás westers.

Het doel van het gezelschap, waarvan ook VU-hoogleraar Han Dolman deel uitmaakte, was onderzoek te doen aan de koolstofhuishouding van het gebied. Tot op heden staat Siberië als ‘sink’ voor CO2 te boek, maar in feite is dat nauwelijks wetenschappelijk geverifieerd. Inzicht in het wel en wee van het gas CO2 is voor voorspellingen over klimaatverandering onmisbaar. Dolman zelf wil graag bekijken wat de ontdooiende permafrost doet, en of de rivier de Jenisej niet veel CO2 uitstoot.

Ook Russische wetenschappers zien de betekenis van het onderzoek en juist daarom had Ernst-Detlef Schulze van het Max Planck Instituut voor biogeochemie in Jena een megagrant van miljoenen roebels gekregen: om het haarfijn uit te zoeken. Daarom – én om de samenwerking tussen Russische en westerse wetenschappers te stimuleren en de Russische wetenschapsbeoefening uit het slop te halen. De universiteit van Krasnojarsk verleent faciliteiten, koopt het– westerse – instrumentarium in en blijft daarvan eigenaar.

Handig, maar in de praktijk zijn er eindeloze moeilijkheden met de douane en andere autoriteiten. De Russische bureaucratie staat nog fier overeind en de universiteit krijgt onmisbaar instrumentarium vaak niet op tijd in huis, zegt Schulze deze week in Nature. Dit jaar was er opeens de actie van de geheime dienst.

De welwillende Russische wetenschapsminister Andrei Fursenko schoot te hulp, na veel soebatten verdween het verbod op westerse apparatuur, maar de nieuwe eis was dat de apparatuur door Russen bediend zou worden. “Dan zouden wij er zo’n beetje als toerist bijstaan”, zegt Dolman. Ook mocht bepaald instrumentarium niet in het westen gekocht worden. Dolman zelf mist nog steeds apparatuur voor het nemen van water- en bodemmonsters.

Schulze blies de reis af. Afgesproken is nu dat ze volgend jaar gaan, dan is alles toegestaan, behalve de toegang tot een gebied dat onder de rook ligt van een plutoniumfabriek. Dat is geen probleem. Of het er echt van komt blijkt pas volgende zomer.

Karel Knip