Overdreven overleven

A human skeleton is seen in a mass grave in San Rafael cemetery in Malaga, Spain, Sunday, Sept. 21, 2008. At the start of the 1936-39 war, Malaga became one of many execution grounds for perceived opponents of Francisco Franco, the army general who unleashed the conflict by rising up against the elected, leftist Republican government. One of them was perhaps the war's most famous victim, Federico Garcia Lorca, widely considered Spain's best 20th century poet and playwright. Garcia Lorca, was shot along with a school teacher named Dioscoro Galindo Gonzalez and two labor union activists , Francisco Galadi and Juan Arcolla on Aug. 18, 1936 in nearby Viznar. For years, the poet's descendants blocked requests by the Galindo and Galadi families to open up the grave. Tired of waiting, Galindo and Galadi relatives took their case to crusading investigative magistrate Baltasar Garzon, who had recently begun a probe into what are essentially Spain's missing ones.(AP Photo/Sergio Torres)
A human skeleton is seen in a mass grave in San Rafael cemetery in Malaga, Spain, Sunday, Sept. 21, 2008. At the start of the 1936-39 war, Malaga became one of many execution grounds for perceived opponents of Francisco Franco, the army general who unleashed the conflict by rising up against the elected, leftist Republican government. One of them was perhaps the war's most famous victim, Federico Garcia Lorca, widely considered Spain's best 20th century poet and playwright. Garcia Lorca, was shot along with a school teacher named Dioscoro Galindo Gonzalez and two labor union activists , Francisco Galadi and Juan Arcolla on Aug. 18, 1936 in nearby Viznar. For years, the poet's descendants blocked requests by the Galindo and Galadi families to open up the grave. Tired of waiting, Galindo and Galadi relatives took their case to crusading investigative magistrate Baltasar Garzon, who had recently begun a probe into what are essentially Spain's missing ones.(AP Photo/Sergio Torres) AP

Nog even terug naar die mevrouw uit Limburg die 18 dagen zonder hulpmiddelen in de Spaanse wildernis leefde zonder meer te eten dan wat gras. Ze was op weg gegaan voor een wandeling van het badplaatsje Nerja naar een bergdorp in de buurt en halverwege de weg kwijt geraakt. Verkeerde afslag genomen bij een splitsing in de Rio Chillar en niet bij het dorpje uitgekomen maar vastgelopen in de bush. Of liever gezegd: het soort half open struikgewas dat zo karakteristiek is voor mediterrane omgeving: droog, doornig, ongastvrij, maar wel aangenaam geurend naar rozemarijn en lavendel.

Ze was zó de weg kwijt dat ze niet meer voor- of achteruit kon. Voor het vinden van een uitweg had ze de beek in de steek moeten laten en dat leek haar onder de gegeven omstandigheden niet verstandig. Ze besloot te blijven zitten waar ze zat en kalm de redding af te wachten. Af en toe blies ze op een fluitje als ze meende verre wandelaars te horen. Na 18 dagen waren die er ook. Toen kwam ook snel de helikopter die haar weer terugbracht naar de menselijke beschaving, een paar kilometer verderop.

Eind goed, al goed, zou je zeggen, maar op internet is een lelijke discussie uitgebroken over het waarheidsgehalte van haar verhaal. Wie blijft er nu 18 dagen zitten langs een ondiepe beek die rechtstreeks terugstroomt naar de stad waar je hotel staat? Op Google Earth is te zien dat er een prima paadje langs loopt. “Elke avond om zes uur, als het donker was, verloor ik de moed”, vertelde de Limburgse op een persconferentie, “dan wist ik dat er niemand meer zou komen.” Eind juni om zes uur donker in Nerja, honen bloggers met hun gevolg, half elf zal je bedoelen.

En er is veel meer dat ‘Ko’, ‘Ingrid’, ‘visie’, ‘John’ en ‘Anon’ niet vertrouwen. De foto’s die op de dag van de redding nog bij de beek zijn gemaakt, tonen een verzorgde vrouw met schone kleren, schone witte sokken en schoon haar dat goed in model zit. Er is geen sprake van opvallende vermagering. Uit een enkele hogeresolutiefoto zou je ook afleiden dat de vingernagels niet ongewoon lang of vies zijn.

De redactie AW tekent er nog bij aan dat ook niets te zien is van de bulten, zwellingen en rode plekken waarvan zij zelf altijd zo’n last heeft bij het kamperen in de vrije natuur, bijvoorbeeld die van de Ardennen. De Limburgse had geen tent of slaapzak en stopte droog gras onder haar hemd om warm te blijven. Zaten daar dan geen muggen, mieren, dazen, teken en torren?

De familie heeft verklaringen gegeven en daar moet het maar bij blijven – het gaat de buitenwacht ook helemaal niet aan wat er is gebeurd tussen de Spaanse struiken. “Mama was 12 kilo afgevallen”, is er gezegd. Dat is later teruggebracht tot 7 kilo want er was in vier dagen alweer 5 kilo bijgekomen. Wie er de literatuur over gewichtsverlies bij hongerstakingen op naslaat, stelt vast dat 12 kilo voor 18 dagen ook wat aan de hoge kant is. Maar stress en buikloop kunnen de zaak versnellen.

Wat misschien voorkomen moet worden is dat het Spaanse avontuur zomaar wordt bijgeschreven in de moderne survivalhandboeken. Die staan toch al bol van onzin en verzinsels. Er is hier al eerder geschreven over de flauwe kul uit de SAS Survival Guide en de gebundelde overlevingstips van Neêrlands beroemdste oorlogsverslaggever. Survivalschrijvers bedenken hun oplossingen meestal achter het toetsenbord.

Kán iemand zonder een ander hulpmiddel dan een fluitje en een spiegel maar met onbeperkt water in de maand juni drie weken overleven in mediterraan struikgewas. Dat zou je weleens willen weten, maar er is geen survivalgids die het zeggen kan. Zonder hulpmiddel valt er aan dieren niet meer te vangen dan wat sprinkhanen, rupsen, slakken en wormen. Hier en daar misschien een dikke emelt. Met wat geluk zit er in de beek ook iets eetbaars. Een kikker?

Het heil zal moeten komen van de vegetatie en de survivalgidsen komen onveranderlijk uit op allerhande bessen en zaden. Maar hoe daaruit de juiste keuze te maken, dat is de vraag. De mens heeft, leren voedingsdeskundigen, geen instinct voor de veiligheid van voedsel. Giftige planten zien er niet anders uit dan eetbare. Dat andere zoogdieren en vogels bepaalde bessen verdragen is geen bewijs voor hun veiligheid. De SAS Survivalgids raadt aan rode planten en vruchten die vijfdelig zijn te mijden, waarom is niet duidelijk. Weet de SAS wel dat appels vijfdelig zijn? Ook planten met wit melksap, zegt de SAS, kun je beter laten staan en daar zit wat in. Maar de paardebloem met al zijn melksap is juist heel eetbaar.

Onder de Nederlandse troepenmacht in Suriname gold de ‘achtuurtest’ als betrouwbare bescherming tegen vergiftiging. Van een onbekende plant at je een mondvol. Traden binnen acht uur geen klachten op dan nam je weer een mondvol. Was er acht uur later nog niets mis dan was die plant ‘eetbaar’ althans niet acuut giftig. Op dit niveau liggen al die aanwijzingen. Een Amerikaanse legergids uit 1968 beveelt aan blauwalgen van het water te scheppen als die een drijflaag hebben gevormd. Tegenwoordig gelden blauwalgen als levensgevaarlijk.

In juni hebben nog maar weinig planten zaad gezet. Er zijn dan domweg geen bessen en zaden. Wie in juni bij Nerja moet overleven is aangewezen op bladeren en stengels. Het oude prismaatje Eetbare gewassen: Van aalbes tot zwenkgras laat zien dat er dan waarschijnlijk niet veel andere keus is dan rozemarijn. Op een bedje van laurier?

En toch zijn er alleseters die zich in dit soort vegetatie uitstekend handhaven. Ook bij Nerja leven ongetwijfeld wilde zwijnen: Sus scrofa. Ze eten wel eens een klein reptiel of een passerend insect, zegt de literatuur, maar overwegend is het voedsel plantaardig. Plantaardig en onderaards. Het hoofdmenu bestaat, zeker zo lang er geen eikels en kastanjes zijn, uit knollen, bollen, wortels en wortelstokken. En truffels, misschien. Het blijkt ook uit de wroetsporen die de varkens achterlaten.

Daar ligt dus de uitweg voor de survivalaar: onder de grond. Lekkere knollen en wortelstokken zoeken.

Welke? De gidsen zwijgen. Hier valt nog veldwerk te doen.