Lezertjes zijn belangrijker dan terroristen

George W. Bush bleef zeven minuten in een schoolklas zitten toen hij hoorde dat Amerika was aangevallen. Een omstreden beslissing. De school in Sarasota is hem er dankbaar voor.

ATTENTION EDITORS - THIS FILE PICTURE IS ONE OF 83 TO ACCOMPANY THE TENTH ANNIVERSARY OF THE SEPTEMBER 11 ATTACKS. SEARCH FOR KEYWORD "9/11" TO SEE ALL THE IMAGES (PXP901-PXP983) A still image taken from a surveillance camera shows two men identified by authorities as suspected hijackers Mohammed Atta (R) and Abdulaziz Alomari (C) passing through airport security at Portland International Jetport in Maine on September 11, 2001. September 11th marks the 10th anniversary of the 9/11 attacks where nearly 3,000 people died when four hijacked airliners were used in coordinated strikes on the Pentagon and the World Trade Center towers. The fourth plane crashed in Pennsylvania. REUTERS/Portland Police Department/Handout/Files (UNITED STATES - Tags: CRIME DISASTER ANNIVERSARY) FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS
ATTENTION EDITORS - THIS FILE PICTURE IS ONE OF 83 TO ACCOMPANY THE TENTH ANNIVERSARY OF THE SEPTEMBER 11 ATTACKS. SEARCH FOR KEYWORD "9/11" TO SEE ALL THE IMAGES (PXP901-PXP983) A still image taken from a surveillance camera shows two men identified by authorities as suspected hijackers Mohammed Atta (R) and Abdulaziz Alomari (C) passing through airport security at Portland International Jetport in Maine on September 11, 2001. September 11th marks the 10th anniversary of the 9/11 attacks where nearly 3,000 people died when four hijacked airliners were used in coordinated strikes on the Pentagon and the World Trade Center towers. The fourth plane crashed in Pennsylvania. REUTERS/Portland Police Department/Handout/Files (UNITED STATES - Tags: CRIME DISASTER ANNIVERSARY) FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS REUTERS

De Emma E. Booker Elementary School is een gebouw waar je zo voorbijrijdt. Het ligt verscholen achter bomen, aan een brede weg in Sarasota, een kuststad van Florida. Wat opvalt in het lage schoolcomplex is dat eigenlijk niets herinnert aan de gebeurtenis die de school wereldfaam gaf. Alleen in het oude medialokaal ligt een exemplaar van het boek The pet goat. De zestien kinderen van klas 2, jaargang 2001/2002, hebben hun naam erin gezet. Het is het exemplaar dat president George W. Bush in handen had op 11 september 2001.

Chantal Guerrero (17) is tenger, en heeft lang zwart haar. Altijd, zegt ze, zal ze het verhaal moeten vertellen hoe ze met haar klasgenootjes The pet goat las. En eigenlijk, zegt ze erbij, is het een verhaal van niks. Hoe lang was de president nou in dat klaslokaal? Een minuut of tien, twaalf. Ze las foutloos, maar de 7-jarige Chantal was te nerveus om de situatie in zich op te nemen. „Are you okay?” vroeg de president toen hij haar even aankeek. Ze knikte, ook de andere leerlingen durfden niks te zeggen.

Chantal woont met haar ouders in een afgelegen huis in Newtown, een armoedige wijk in het oosten van de stad. Haar vader is een Colombiaanse migrant die in zijn rolstoel aan auto’s sleutelt.

Buiten de toeristische jachthaven en de talloze hotels in het centrum is Sarasota een armoedige stad. In Newtown wonen alleen Afro-Amerikanen en Latijns-Amerikaanse migranten. ’s Avonds, als Chantal Guerrero thuiskomt van dansles, rijdt ze door straten die in handen zijn van drugsdealers. Bijna 95 procent van de leerlingen op de Emma E. Booker School komt uit achterstandsgezinnen.

Deze school werd tien jaar geleden deel van de wereldgeschiedenis. Stomtoevallig. Hier bracht de toenmalige president George W. Bush in de ochtend een kort werkbezoek. Hij zou een les bijwonen, kijken naar werkstukken, luisteren naar een lied, en weer weggaan. De president had die ochtend hardgelopen, de bijbel gelezen, een werkbespreking gehad, en kwam om negen uur aan bij de school. Het eerste vliegtuig had zich toen al in het World Trade Center geboord.

Lerares Celestine Campbell (57) was één van de drie leraren die het bezoek hadden voorbereid. Ze werkt al 33 jaar in de school. Bush wilde, zegt ze, graag een achterstandsschool bezoeken. Hij profileerde zich in die tijd met de onderwijswet No child left behind. Campbell had het klaslokaal versierd, maar kon de aankleding weer afbreken. Bush’ staf had een namaakschoolbord meegenomen, dat achter de president zichtbaar moest zijn. ‘Lezen maakt een land groots’, stond erop. Uit vier klassen had Campbell de beste zestien leerlingen geselecteerd. Zij moesten The pet goat lezen, foutloos.

Bryan Valadez (17) mocht meedoen: „Ik herinner me vooral de gespannen sfeer op school. Overal stonden mannen, iemand pakte mijn rugzak af en verzegelde die. Er waren al heel veel journalisten op school. We waren op van de zenuwen.” Hij voelde zich tegelijkertijd ook trots, zegt hij, voor zijn ouders, armlastige migranten uit Mexico.

De schoolbussen stonden buiten opgesteld als barricades en er liepen zoveel agenten op het dak dat lerares Campbell dacht dat de school last van muizen had. Lerares Kay Daniels mocht de leessessie leiden. Campbell stond achterin, en keerde even later terug naar haar eigen klaslokaal. „We voelden ons uitverkoren”, zegt Campbell. „De school ligt zo ver weg van Washington, de wijk is zo slecht. En dan opeens komt de president op bezoek.”

Na een korte oefening pakten alle leerlingen het verhaal van een meisje dat een geit heeft die alles kapotmaakt. Ook Bush pakte een boek, waarna de leerlingen de tekst monotoon opdreunden. Op dat moment stapte Andrew Card, stafchef van Bush, naar voren en fluisterde in het oor van de president: „Een tweede vliegtuig heeft de tweede toren geraakt. Amerika wordt aangevallen.”

In de minuten die volgden werd het steeds onrustiger op school, vertellen de kinderen. Er waren tientallen journalisten in het gebouw, die lucht hadden gekregen van de aanslagen in New York. Bryan: „Ik besteedde er geen aandacht aan. Achter me hoorde ik wel veel gepraat, dat steeds luider werd.” Chantal: „Ik zat op de eerste rij. Het viel me op dat het lichaam van de president veranderde. Hij kwam losjes binnenlopen, maar kreeg iets straks over zich. Hij keek voor zich uit. Het viel me op, maar ik was te druk aan het lezen om er lang bij stil te staan.”

Bush bleef bijna zeven minuten zitten en las door. Daar beleefde hij de misschien wel meest bekritiseerde minuten uit zijn carrière als president. Filmmaker Michael Moore vatte het in de documentaire Fahrenheit 9/11 zo samen: „Niet wetend wat hij moest doen, zonder iemand die hem vertelde wat hij moest doen, zonder geheime dienst die naar binnen rende om hem in veiligheid te brengen, bleef Bush maar zitten en las hij The pet goat met de kinderen.”

Zijn eigen herinnering beschreef Bush in zijn memoires, Decision points. „Mijn eerste reactie was woede. Iemand had het lef Amerika aan te vallen. Daar zullen ze voor boeten.” Toen, schrijft hij, keek hij naar de gezichten van de kinderen. „Ik dacht aan het contrast tussen de wreedheid van de aanvallers en de onschuld van deze kinderen. Miljoenen van deze kinderen zouden straks op mij rekenen om hen te beschermen. Ik nam me voor hen niet in de steek te laten.”

Bryan, Chantal en de veertien andere kinderen waren niet langer toevallige getuigen. Ze beïnvloedden, als klopt wat Bush schrijft, de reactie van de president op de aanslagen. Na zeven minuten stond Bush op en liep hij naar het multimedialokaal. Daar was een televisie, waar lerares Campbell op dat moment keek naar de beelden uit New York. Bush zei: „Dames en heren, dit is een moeilijk moment voor Amerika.”

Celestine Campbell stond schuin achter de president. Toen Bush klaar was en zich omdraaide, klampte ze de president aan. Ze is naast lerares ook voorganger in een Oinkstergemeente en vroeg Bush of ze voor hem mocht bidden. Ze weet de woorden nog precies. „Heer, geef hem wijsheid om ons land te leiden en ons weer in veiligheid te brengen. Amen.” Bush bedankte haar. Twee keer, zegt ze met een brede lach.

Voor de kinderen van de Emma E. Booker School was er geen ontsnappen aan. Campbell had aanvankelijk haar leerlingen in een lokaal gezet en een radio meegenomen, maar de tientallen journalisten maakten van het schoolgebouw een newsroom. „De meeste kinderen hebben alles gezien”, zegt Campbell. De instortende torens, de explosies. De leraren besloten alles te vertellen.

„Iedereen huilde”, zegt Bryant, „het kwam ook door de spanning van het bezoek van Bush. De leraren probeerden ons uit te leggen wat er gebeurd was, maar we waren allemaal wat overstuur.” Chantal: „Ik denk dat we die momenten opeens kennismaakten met de buitenwereld. Dat maakte ons opeens volwassen. We wisten niets van terrorisme, of het World Trade Center. Ik had nog nooit van New York gehoord.”

Celestine Campbell is blij dat de president niet meteen is opgestaan toen hij hoorde van het tweede vliegtuig. „Hij kreeg veel kritiek, maar voor de kinderen betekende het veel. Ze zien iedere dag op straat drugsdealers, straatrovers en vuurwapens. Het voorlezen moest een hoogtepunt in hun leven zijn, en de president heeft het moment niet bedorven. Ik ben hem er nog altijd dankbaar voor.”

Kort na de aanvallen kwam een psycholoog naar de school, daarna werd het onderwerp langzaam uit de weg gegaan. De school herdacht de aanslagen elk jaar, de eerste tijd met toespraken van lokale prominenten. Na een jaar of vier verschoof 11 september naar de achtergrond. „We zijn doorgegaan, zoals Amerika is doorgegaan”, zegt Campbell. „We zijn alleen wat banger dan voorheen. Ik bid om bescherming als ik de bus instap, of ga vliegen.”

Met de kinderen van de klas van tien jaar geleden heeft Chantal Guerrero vrijwel geen contact meer. Zelfs Bryan, nog steeds een schoolgenoot, is geen vriend. Soms moeten ze samen in praatprogramma’s verschijnen. „Het is niet echt leuk om het met vrienden over aanslagen of terrorisme te hebben”, zegt ze. „Als je jong bent wil je over sport praten, of over muziek.”

Chantal zit in het laatste jaar van de militaire academie. Na schooltijd traint ze: hardlopen met zandzakken, duurlopen. De overige vier dagen danst ze. „Als ik niet het leger inga, wil ik in musicals spelen”, zegt ze.

Bryan Valadez zit ook op de militaire academie. Opvallend: drie van de zestien kinderen van deze klas zijn naar deze prestigieuze school gegaan, een hoogst ongebruikelijke keuze voor kinderen uit achterstandswijk Newtown. Bijna alle leerlingen zijn blank, en komen uit de goede wijken.

Bryan loopt trots in zijn uniform en overweegt medicijnen te gaan studeren, waarna hij hospik kan worden. „Misschien zijn we toch aangestoken door het bezoek van Bush”, zegt hij. „Meer nog dan leeftijdgenoten heeft 11 september ons geraakt. Ik vond dat ik mijn land moest dienen in de strijd tegen terreur.”