Lekker zelf iets semiwetenschappelijks uitzoeken

Eerste Hulp Bij e-Onderzoek Ewoud Sanders. Uitgever: Early Dutch Books Online, Koninklijke Bibliotheek Den Haag, universiteitsbibliotheken Leiden en Amsterdam. 50 blz. Gratis te downloaden op www.nrc.nl/ehbo en www.nrcnext.nl.

Iedereen kan googelen. Dat denkt iedereen althans graag. Je tikt een zoekwoord in het vakje van Google en húp: tienduizenden resultaten. Zomaar! Je hoeft tegenwoordig niet eens meer op ‘enter’ te drukken. En vooral jonge mensen zouden zó thuis zijn op internet, dat ze allerlei trucjes kennen om nog handiger te zoeken.

Nou, dat was niet de ervaring van taalhistoricus en journalist Ewoud Sanders (tevens taalcolumnist voor de achterpagina van deze krant). Bij de gastcolleges die hij af en toe geeft, viel het hem op dat studenten en promovendi helemaal niet zo veel weten over slim googelen of zoeken in databanken.

Dus nam hij het initiatief om er een boekje over te maken. Dat is er nu; vanaf maandag wordt Eerste Hulp Bij e-Onderzoek uitgedeeld aan 5.000 eerstejaars studenten geesteswetenschappen in Leiden en Amsterdam. Sanders begint met een opsomming van de belangrijkste websites die hij zelf vaak gebruikt– sites met historische literaire teksten en secundaire literatuur, kranten en woordenboeken bijvoorbeeld. Vervolgens legt hij uit hoe je wildcards als ? en * kunt gebruiken. Hoe je operatoren als ‘site:’ kunt gebruiken om met Google alleen binnen bepaalde websites te zoeken, of ‘filetype:’ om bepaalde bestandstypen te vinden (bijvoorbeeld alleen pdf-jes). Hoe je moet kijken of de url-structuur van een site systematisch is opgebouwd, op datumbasis bijvoorbeeld, zodat je snel door de pagina’s heen kunt lopen door in de url (de regel op het scherm die meestal met http:// begint) steeds hooguit een paar cijfertjes te veranderen. Voor wie ermee bekend is, is dat allemaal simpel – maar de meeste studenten en academici die Sanders tegenkwam wisten er weinig van.

Echt leuk wordt het boekje bij de toepassingen. Sanders beschrijft acht casestudies: opdrachten die een docent zou kunnen geven – of die je jezelf kunt geven – en zijn eigen uitwerking. Wie citeerde Karel van het Reve bijvoorbeeld toen hij schreef: ‘Achter de ramen leek de tijd stil te staan’? Typ die zin tussen aanhalingstekens in Google en je krijgt (momenteel) nul resultaten. Sanders laat zien hoe hij met trial and error vrij snel het goede citaat van Menno ter Braak vindt: ‘Achter de ramen scheen de tijd te pauseeren’. Zijn zoekterm, in Google: site: dbnl.org “achter de ramen * * tijd”. (Voor de oplettende lezer: het werk van Van het Reve is nog niet compleet gedigitaliseerd.)

Sanders laat ook zien dat dit via de zoekmachine van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) veel minder simpel te vinden zou zijn geweest – gek is dat je soms dus beter met Google op een site kunt zoeken dan met de zoekmachine van die site zelf.

Eerste Hulp Bij e-Onderzoek is een prettig pretentieloos boekje waarvan je als lezer veel zin krijgt om zelf ook eens iets (semiwetenschappelijks) uit te zoeken. Het kan op allerlei punten nog worden aangevuld, bijvoorbeeld met websites op andere vakgebieden of met slimme zoektips van andere slimme zoekers dan alleen Sanders. Het doet verlangen naar een door enthousiaste gebruikers bij te houden ‘Wiki van het zoeken’. Maar dat dit boekje er is, is al heel wat.

Ellen de Bruin