Bankiers boos en meteen bindt DNB in

De Nederlandsche Bank moest na de kredietcrisis strakker toezicht gaan houden op de bankensector. Komt DNB met een scherpe enquête, is het weer niet goed.

Wordt Jeroen van der Veer, de oud-topman van Shell, eigenlijk wel een beetje serieus genomen binnen de raad van commissarissen van ING? En durft voormalig minister van Financiën Gerrit Zalm nog voor zijn mening uit te komen als de commissarissen die hem controleren het daar niet mee eens zijn?

Voor veel commissarissen en bestuurders van banken gingen sommige persoonlijke vragen in een enquête van De Nederlandsche Bank veel te ver. Het Engelstalige onderzoek dat DNB in samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen begin augustus naar bestuurders en commissarissen van alle onder toezicht staande banken stuurde, stuitte op zoveel weerstand dat DNB vorige week besloot de enquête in te trekken en binnenkort met een nieuwe vragenlijst te komen. Want een indringend onderzoek naar de ‘behavourial dynamics’ van de beleidsmakers bij banken blijft DNB noodzakelijk vinden, aldus een woordvoerder.

Vooral het geven van rapportcijfers – van 1 (strongly disagree) tot 7 (strongly agree) – aan hun directe collega’s stuitte bestuurders tegen de borst. „Wij moesten een oordeel over het functioneren van collega’s sturen aan een instantie die óns functioneren beoordeelt”, zegt een commissaris van een grote bank.

Hoewel DNB benadrukte dat de te verzamelen informatie „alleen voor onderzoeksdoeleinden wordt gebruikt en niet beschikbaar wordt gesteld aan DNB-toezichthouders”, twijfelden de banken aan de onafhankelijkheid ervan. Opsteller van de enquête is Jakob van Haan, die zowel hoogleraar is in Groningen als hoofd Research bij DNB.

De enquête past in het beleid van DNB om, onder druk van de politiek, het toezicht op banken te verscherpen. „Goed toezicht is indringend”, zo staat in het Plan van aanpak cultuurverandering DNB dat de centrale bank vorig jaar schreef naar aanleiding van de harde kritiek van de parlementaire onderzoekscommissie-De Wit op het handelen van DNB rondom de faillissementen van DSB en Icesave. De nieuwe lijn betekent volgens de toezichthouder „een grondige kennis van instellingen, on site inspecties, het stellen van lastige vragen”.

Dat het toezicht op bestuurders scherper moest, vonden ook de voormalige bankiers Cees Maas (ex-ING), Wim van den Goorbergh (ex-Rabobank) en Tom de Swaan (ex-ABN Amro), die na de kredietcrisis aanbevelingen deden om het vertrouwen in de sector te herstellen. Naast de jaarlijkse interne evaluatie van het eigen functioneren moesten commissarissen voortaan eens in de 3 jaar hun functioneren onder externe begeleiding laten doorlichten, zo vond de commissie-Maas. Overigens: Van den Goorbergh en De Swaan ontvingen zelf ook de recente enquête van DNB, als president-commissaris bij respectievelijk NIBC en Van Lanschot.

Het toezicht moest scherper, kortom. Maar als DNB daar daadwerkelijk aan begint schrikt het old boys network zich kapot, zo lijkt het, en schakelen ze hun belangenvereniging NVB in om te klagen. Even opmerkelijk als het georkestreerde verzet tegen het invullen van de enquête is de reactie van de toezichthouder die erop volgde. DNB, die de afgelopen jaren regelmatig de kritiek kreeg te close te zijn met de banken, trok de enquête binnen drie weken na verzending in. Zou DNB in het kader van het nieuwe, indringende toezicht niet juist moeten doorbijten?

DNB heeft verregaande bevoegdheden bij het benoemen en het ontslaan van commissarissen en bankbestuurders. Bankbestuurders dienen ‘deskundig en betrouwbaar’ te zijn. DNB toetst ze daar bij aantreden uitgebreid op, en kan dat in functie nog eens doen. Ze kan een bank een zogeheten aanwijzing geven om de samenstelling van het bestuur te wijzigen. Dit is toezichthouderstaal voor ontslag.