China houdt schrijvers weg van Nederlandse collega’s

 Kritische Chinese schrijvers worden weggehouden bij de Nederlandse auteurs die de boekenbeurs in Peking bezoeken. Liu Di (29), een van de zogeheten cyberdissidenten in China, weet niet precies of zij huisarrest heeft, maar sinds 30 augustus staat er een politieman voor de deur van het wooncomplex en hij volgt haar overal. „Ik blijf daarom liever binnen, ik ga er alleen uit om boodschappen te doen en te eten”, zegt de vrouw die op het internet de ‘roestvrijstalen muis’ wordt genoemd.

Zij en enkele andere Chinese kritische schrijvers, onder wie Jiao Guobaio, waren mogelijke kandidaten voor ontmoetingen met de Nederlandse deelnemers aan de delegatie naar de Boekenbeurs van Peking. Van Jiao staat vast dat hij huisarrest kreeg opgelegd in verband met het plan enkele Nederlandse schrijvers (Anna Enquist, Adriaan van Dis en Kader Abdolah) te ontmoeten.

„Dit is natuurlijk verschrikkelijk”, reageert Henk Pröpper van het Nederlandse Letterenfonds. „Amnesty had aan ons gevraagd om hem op te zoeken en dat is helaas niet gelukt.” „Vreselijk natuurlijk”, zegt Enquist. „Ik lees net het boek van Bettine Vriesekoop en die beschrijft ook dat zulke dingen hier heel normaal zijn, maar het blijft heel vreemd. Welk gevaar schuilt er nou in een gesprek met een paar halve gare schrijvers uit Nederland?

„Ik vind dit ook een tamelijk provocerende daad van de Chinese autoriteiten omdat er in het geval van meneer Jiao zo’n duidelijk verband is met de boekenbeurs.” Van Dis en Abdolah waren vanochtend niet bereikbaar.

Dit betekent niet dat Enquist vindt dat zij daarom niet naar Peking had moeten gaan. „De veranderingen in China zijn een kwestie van honderden stapjes, niet van een paar snelle grote sprongen, waar in het buitenland op aangedrongen wordt. Ik vind het al prachtig dat zij hier steeds meer van onze boeken gaan lezen. Het is ook van belang voor ons om China te leren begrijpen en te leren kennen en dat lukt niet als je thuis blijft”, aldus Enquist.

Eerder deze week vroegen Ramsey Nasr en Herman Koch zich af waarom zij als schrijvers opeens onder grote druk staan om in China een gebaar te maken en ondernemers, politici en toeristen niet. „En dan heb ik het nog niet over al die Nederlandse consumenten”, zei Koch.

Het plaatsen van een politieman in uniform of burger voor een wooncomplex is een bekende werkwijze van de Chinese politie. Bezoekers van kritische schrijvers, maar ook uit de pas lopende advocaten en kunstenaars worden tegengehouden, gefilmd en soms ook hardhandig weggestuurd. Zelden wordt een reden gegeven.

Liu Di vertelt aan de telefoon dat zij wel interesse had in een ontmoeting, waarvan zij van tevoren niets afwist. Niettemin is zij gewaarschuwd alle contacten met buitenlanders te vermijden. Liu Di, die vooral actief is op het internet, wordt afgeluisterd. Want als het gesprek gaat over wat zij had willen vertellen aan Nederlandse schrijvers, wordt de verbinding verbroken. Ook latere pogingen haar te bereiken mislukken doordat de lijn is uitgeschakeld.

Het monddood maken van Liu Di en Jiao Guobaio heeft niet alleen te maken met de Boekenbeurs, maar ook met bezoek van een EU-delegatie, maar ook met bezoeken van de Filippijnse president Aquino en de presidenten van Pakistan en Kirgizië aan de provincie Xinjiang.

Buiten het zicht van de media en naar zij hopen meekijkende veiligheidsdiensten proberen Nederlandse schrijvers in Peking met behulp van uitgevers en anderen in de komende dagen nog wel contacten te leggen met schrijvers en journalisten die als „kritisch” of „dissident” bekendstaan. Abdolah vertelde gisteravond in het tot Café Amsterdam omgedoopte Ullens Centrum voor hedendaagse kunst het Chinese publiek over zijn eigen verlangen naar vrijheid.

In plaats van zijn voorbereide speech ‘Holland voor beginners’ te houden, vertelde hij over zijn vlucht uit zijn geboorteland Iran en het verschil tussen leven als een vrij en een onderdrukt individu. Een verhaal waar door sommigen in het publiek emotioneel op werd gereageerd.

De discussie in Nederland over de deelname van schrijvers en wetenschappers aan een boekenbeurs die wordt georganiseerd door dezelfde autoriteiten die boeken en media censureren, is de Chinese media en de uitgeefwereld niet ontgaan, maar er wordt niet over bericht