Andere rechtspraak als de jury beslist?

Drie Amerikaanse jongens die in 1994 onterecht waren veroordeeld voor moord werden onlangs vrijgelaten. Mark Knaapen uit Rijswijk las over de West Memphis Three in nrc.next. Nu vraagt hij zich af of juryrechtspraak, zoals in de VS, leidt tot andere rechtspraak dan in Nederland, waar alleen de rechter beslist.

Andere rechtspraak op welk gebied is de vraag. In een rechtssysteem waarin burgers (mee-)beslissen over de schuldvraag is het hele strafproces anders. Dat begint al bij de samenstelling van de jury, waarop aanklager en verdediging invloed uit willen oefenen. Maar de belangrijkste vragen zijn of leken meer gerechtelijke dwalingen veroorzaken en, als ze daarover meebeslissen, of ze strenger straffen.

Volgens Peter van Koppen, hoogleraar rechtspsychologie in Amsterdam en Maastricht, blijkt uit onderzoek dat er in de VS en Groot-Brittannië, landen met juryrechtspraak, meer gerechtelijke dwalingen zijn. Of dat door incompetente juryleden komt, durft hij niet te zeggen. „Dat weet je nooit. Het kan ook de slechte kwaliteit van de advocaten zijn.”

Het grootste bezwaar van Van Koppen tegen een jurysysteem is dat dat kan leiden tot geheime rechtspraak. „Juryrechtspraak is duur, dus worden weinig zaken voor een jury gebracht. Die worden in de VS afgedaan met een plea bargain, waarbij verdachten in ruil voor strafvermindering schuld bekennen. Dergelijk handjeklap tussen aanklager en advocaat leidt tot rechterlijke dwalingen.”

Volgens Theo de Roos, hoogleraar strafrecht in Tilburg, is sowieso nooit significant aangetoond dat er in de VS en Groot-Brittannië meer fouten worden gemaakt. „Wij hebben natuurlijk ook onze Puttense moordzaak en Schiedammer Parkmoord.”

In veel landen met juryrechtspraak beslissen juryleden niet mee over de strafmaat. Als ze dat wel doen, dan meestal in samenspraak met een rechter. Uit onderzoek blijkt dat burgers geneigd zijn zwaarder te straffen dan rechters. Naarmate ze beter geïnformeerd zijn over een zaak, komt de strafmaat steeds dichter bij die van de rechters uit.

Volgens De Roos, die de regering er in 2006 over adviseerde, zijn er dan ook geen duidelijke aanwijzingen dat juryrechtspraak op het gebied van gerechtelijke dwalingen en strafmaat tot andere uitkomsten leidt dan de Nederlandse rechtspraak.

Wilmer Heck