Zuma voelt de hete adem van de jeugd

Ooit zei hij voor Jacob Zuma „te willen doden”.

Nu lijkt ANC-prominent Julius Malema er vooral op uit de Zuid-Afrikaanse president kapot te maken.

Stenen door de lucht, foto’s van president Zuma in de fik. Rond lunchtijd komt het beleg aardig op stoom. Alle straten rond het partijbureau van het regerende ANC in Johannesburg zijn afgezet. Julius Malema, de invloedrijke jongerenleider van het ANC, verlamt niet alleen het debat in Zuid-Afrika, maar ontwricht nu ook het verkeer. ‘Kom niet aan onze leider’, staat er op een van de borden die aanhangers omhooghouden. Enkele journalisten en een agent raken gewond.

Gisteren moest Malema (30) aan het disciplinair comité van het ANC uitleg geven over de „verdeeldheid” die hij in de partij zaait. Malema loopt het risico te worden geroyeerd als partijlid, omdat hij nog in de proeftijd zat van een eerdere terechtwijzing. Vooral zijn recente uitspraak dat de jeugdliga een handje wil helpen om regime change in het bevriende buurland Botswana te bewerkstelligen, is bij de partijtop verkeerd gevallen. Botswana is in de regio een baken van rust en economische voorspoed, maar staat volgens de jeugdliga onder controle van „westers imperialisme”.

Het gaat niet alleen om Malema’s uitspraken. De koers en de leiding van het ANC en daarmee van Zuid-Afrika zijn in het geding. Niet eerder werd zo openlijk en gewelddadig tegen de zittende president Jacob Zuma gedemonstreerd.

De hele nacht had een groepje sympathisanten van Malema al staan zingen en dansen om hem een hart onder de riem te steken. Als bij het ochtendgloren hele busladingen Malema-fans in Johannesburg arriveren, wordt de stemming grimmig. Honderden scholieren, de meesten in schooluniform, sluiten zich even later bij het protest aan. „Wie aan Julius komt, raakt ons allemaal”, zegt de jonge zakenman Stan Masinga. „De partij wil Julius veroordelen, omdat er een botsing van ideeën is. De kapitalisten kunnen niet verdragen dat wij opkomen voor de armen.”

De jonge activist doelt op het voorstel van de jeugdliga om land, mijnen en de banken te nationaliseren. Zuid-Afrika is de meest robuuste economie van het continent, maar sinds het eind van de apartheid in 1994 is de kloof tussen arm en rijk alleen maar gegroeid. Malema wil blanke ondernemers onteigenen zonder compensatie om de zwarte bevolking na zeventien jaar ook „economische vrijheid” te geven.

Hoewel ANC-ministers zeggen dat nationalisatie geen regeringsbeleid is en „roekeloos” zou zijn, lijkt Malema voor zijn plannen binnen de partij steeds meer steun te krijgen. Bij zijn herverkiezing als leider van de jeugdliga werd Malema afgelopen juni de machtigste politicus van Zuid-Afrika genoemd. Hij is zonder enige twijfel de beste spreker in het ANC en de meest gehaaide strateeg.

Zijn eigengereide handelen wordt door het hogere partijkader minder gewaardeerd. Tot nu toe is hij echter zacht aangepakt. Om verkiezingen te winnen heeft het ANC de mobiliserende kracht van de jeugdliga hard nodig. Malema was bovendien een van de belangrijkste steunpilaren onder de presidentskandidatuur van Zuma en de verwijdering van diens voorganger Thabo Mbeki in 2008. Hij haalde de wereldpers toen hij zei te zullen „doden voor Zuma”.

Die liefde is bekoeld. Zuma wil een tweede termijn als president, maar de jeugdliga heeft zich voor interne partijverkiezingen in 2012 achter vice-president Kgalema Motlanthe geschaard. Droegen de jongeren in de nadagen van president Mbeki T-shirts met de tekst ‘100 procent Zuma’, nu staat er ‘100 procent Malema’. De geschiedenis herhaalt zich.

„Zuma is een teleurstelling gebleken”, zegt ‘kameraad Nox’, zoals een jeugdig ANC-lid uit Pretoria wil worden genoemd. Dat de president er meerdere echtgenotes op na houdt en bij de dochter van een voetbalbobo een kind verwekte toont volgens Nox „slecht leiderschap”. Ook de berichten dat Zuma’s familieleden miljoenen verdienen aan morsige overheidscontracten, heeft de liefde bekoeld. Malema zelf ligt ook onder vuur vanwege zwendel met overheidscontracten die zijn extravagante levensstijl zouden financieren. Maar hij is daar niet minder populair door geworden.

Alleen Malema zelf blijkt de hossende massa in Johannesburg tot bedaren te kunnen brengen. Gehesen in een T-shirt van de in 1993 vermoorde communistenleider Chris Hani en met een militante baret op zijn hoofd roept hij zijn volgers op om geen ANC-vlaggen meer te verbranden en journalisten met rust te laten. „Jullie zijn hier omdat jullie houden van het ANC”, zegt hij. De partijleiding is woest over de chaos die de jongeren hebben aangericht en kondigt aan het vervolg van de hoorzittingen op een geheime locatie voort te zetten.