We filosoferen weer eens wat

Wel honderd keer hebben columnisten, commentatoren en andere kenners van de mensheid me nu al voorgekauwd dat Facebook de eenzaamheid zou vergroten. En iedere keer kreeg ik de indruk dat ze meer verstand hadden van Facebook dan van eenzaamheid.

Van krant tot krant ging het verhaal van een Engelse advocate, dertig plus, die zo eenzaam was dat ze uit armoede maar een fictief sociaal leven ging opzetten op Facebook. Ze verzon etentjes en dates en presenteerde haar gefingeerde leven zo intens dat ze op het laatst stemmen in haar hoofd ging horen. In haar isolement had ze genadig haar toevlucht gezocht tot Facebook en als tegenprestatie was ze nog gek geworden ook. Akelig Facebook.

Veertig procent van de statusupdates op Facebook is fake, blijkt uit een onderzoek. Al die snoeverij en camouflage leiden uiteindelijk tot uitputting, en Facebook is de schuld. ‘Vierhonderd vrienden op Facebook zijn geen substituut voor een goed gesprek,’ concludeert de man van de statistiek, die kennelijk ook nog zielepastor is.

Eenzaamheid, sociaal isolement, zelfmoord, moordlust - het heeft aan de maatschappij gelegen, aan de telefoon, aan de televisie, aan de stoommachine, aan de democratie, aan de roman, aan de bureaucratie, aan het vliegtuig, en het ligt dus nu aan de sociale media.

Het problematiseren van Facebook is de nieuwe hobby geworden.

‘Voor mij is Facebook een strijd. Die ik altijd verlies,’ schrijft Annelies A.A. Vanbelle op de site van het tijdschrift Deus ex Machina. Ze vertelt hoe ze wordt ingepalmd door de snoepjes die Facebook haar toegooit. ‘Een raak citaat, een prikkelende gedachte, een aandoenlijk nieuwtje.’ Instant klein genot noemt A.A.A. dat. ‘Klik! Beloning!’ Maar tja, schrijven is een eenzaam beroep en ze wil zo graag schrijven en naarstig gaat ze op zoek naar wat haar in Facebook niet bevalt: het voyeurisme. Ze wil helemaal niet getuige zijn van andermans getortel en vertrouwelijkheden. Liefde heeft voor haar te maken met intimiteit, het is iets voor ‘tussen de lakens’. Die hele volheid van Facebook is eigenlijk maar leegte. Wat is die ‘vind-ik-leuk’-knop anders dan ruilhandel? Ik bewonder jou, jij bewondert mij. Nepcontacten in een schijnwereld, daar komt haar bezwaar op neer. Al vindt ze Facebook verder ook heus wel dolletjes, vanzelf, voor haar snoepgrage persoontje dan. De Echte Liefde treft ze op Facebook niet aan, maar ‘hersensnoepjes’ kan ze goed gebruiken.

Annelies A.A. Vanbelle mag wel uitkijken dat haar hersens niet versuikeren.

Het probleem is niet dat ze teveel van Facebook verwacht, het probleem is dat ze teveel van mensen verwacht. Die moeten blijkbaar te allen tijde, in iedere omstandigheid, op elk forum op hun wenken worden bediend. Die zijn altijd op zoek naar de volheid en het absolute. Die hebben recht op excellent gezelschap en onophoudelijke liefde. En ja hoor, laat Facebook nu tekortschieten.

Eenzaamheid is blijkbaar iets dat verholpen moet worden. Een soort pech waar je iets aan kunt doen. Eenzaamheid is altijd de schuld van iemand, van iets - we verdienen het niet, want we zijn zo geweldig. We hebben recht op aandacht. We zijn toppie. Wat we van eenzaamheid zijn gaan vinden komt een beetje overeen met wat we van de dood zijn gaan vinden - we schrikken ervan, alsof ons iets onrechtvaardigs wordt aangedaan.

We leven in een maatschappij waarin eenzaamheid en dood steeds ongemakkelijker zijn geworden. Om ons heen zien we halvegaren in een dag beroemd worden en tachtigjarigen die voor de camera ondersteboven in een klimrek gaan hangen, en onze reactie is dan: afschaffen die eenzaamheid en die dood. Weg ermee. Die passen niet bij ons, die worden vast veroorzaakt door een schurkachtige belager. Een gemeenschappelijke vijand. Een dankbare zondebok.

Facebook bij voorbeeld.

    • Gerrit Komrij