Technoparken tegen het verval

President Medvedev en premier Poetin willen Rusland moderniseren voor het te laat is. In het hele land worden in hoog tempo innovatieparken aangelegd, die de ‘Silicon Valleys’ van Rusland moeten worden.

De toekomst van Rusland ligt in een berkenbos in West-Siberië, op zo’n twintig kilometer ten zuiden van Novosibirsk. Te midden van tientallen betonnen wetenschappelijke topinstituten, waar de Academie van Wetenschappen van de Sovjet-Unie een halve eeuw geleden 65.000 topgeleerden bijeenbracht, rukt nu de commercie op binnen de bakstenen gebouwen van het splinternieuwe Akadempark.

Vooralsnog is alleen het hoofdgebouw af, dat een jaar geleden in gebruik werd genomen. „Alles op deze 20.000 vierkante meter is modern”, zegt directiemedewerker Olga Mednikova in de grote hal. „En er komt nog 40.000 vierkante meter bij. Terwijl in de rest van Akademgorodok de infrastructuur sterk is verouderd. Het enige waar we nog gebrek aan hebben zijn betaalbare woningen voor de mensen die hier werken.”

Behalve in Akademgorodok zijn er op last van premier Poetin in acht andere Russische steden van die high-techzones neergezet. De voornaamste reden voor dat besluit is het stimuleren van de technologische innovatie. Want zonder nieuwe technologie kan de Russische economie, die vooral bestaat uit een sterk verouderde olie- en gasindustrie, niet moderniseren. En over een paar jaar kan dat dramatische gevolgen hebben. President Medvedev heeft daarom de technologische innovatie tot een speerpunt van zijn beleid gemaakt. In de eerste plaats probeert hij buitenlandse bedrijven aan te trekken, die nieuwe technologie meebrengen. Maar behalve in de olie- en gassector boekt hij weinig vooruitgang. Ook moeten de technoparken de verontrustende braindrain keren. Want jaarlijks verlaten 600.000 jonge, hoogopgeleide Russen hun land bij gebrek aan mogelijkheden om zich te ontwikkelen.

Het spraakmakendste technopark is het miljarden euro’s kostende Skolkovo, aan de rand van Moskou, dat nog altijd niet open is. Het moet het Russische Silicon Valley worden, waarin ook buitenlandse IT-bedrijven investeren. Critici vrezen nu al dat het een flop wordt, omdat de overheid zich er met alles bemoeit en corruptie de onderlinge concurrentie van de deelnemende bedrijven zal hinderen. Skolkovo is volgens hen zelfs geheel overbodig, omdat de benodigde infrastructuur in steden als Akademgorodok al bestaat en de overheid beter daarin kan investeren. Bovendien geldt ook nog eens de regel: hoe verder van Moskou, hoe minder de overheid zich met je bemoeit. En dat is in Akademgorodok duidelijk te merken.

In het hoofdgebouw van Akadempark hebben tientallen jonge wis- en natuurkundigen de afgelopen maanden hun bedrijfjes gevestigd. Vaak werken die bedrijfjes onderling samen aan één eindproduct. „Alle onderdelen worden binnen het technopark zelf geproduceerd”, zegt Olga. „En dat is een voordeel, want vroeger moesten sommige onderdelen altijd uit het buitenland worden geïmporteerd en dat kostte tijd.”

Het technopark heeft vier specialisaties: IT, biotechnologie, instrumentenbouw en nanotechnologie. Als alles in 2014 af is, kunnen 115 bedrijven er aan de slag. Het hoofdgebouw telt er nu al dertien. Ook is er net een zomerworkshop voor tweehonderd deelnemers gehouden. Er zijn veertig projecten door jonge ondernemers opgezet op het gebied van nano- en biotechnologie en computerspelletjes. Die veertig innovatieprojecten moeten er in 2014 zo’n vijfhonderd zijn. Als dit inderdaad lukt, dan levert dat het 11.000 banen op.

Een van de succesvolste bedrijfjes in het technopark is Aeroservice, dat luchtzuiveringssystemen ontwikkelt en produceert. „Wij maken de constructie en het filter, maar de meetapparatuur wordt in de Verenigde Staten en elders in Akademgorodok ontwikkeld”, zegt onderdirecteur Anton Latkin, een 30-jarige natuurkundige. „Dat laatste is heel erg handig. We kennen elkaar hier allemaal. Als we advies nodig hebben, dan stappen we gewoon naar de geleerden in de onderzoeksinstituten.”

Die opmerking lokt de vraag uit waarom hij zelf niet voor de wetenschap heeft gekozen. „Het leek me veel leuker om praktischer bezig te zijn. Ook verdien ik hier beter. Het salaris van een lid van de Siberische afdeling van de Akademie van Wetenschappen is hoogstens 30.000 roebel (700 euro) per maand.”

In de werkplaats van Aeroservice is directeur Dmitri Troebitsin bezig om met zijn medewerkers een filtersysteem in elkaar te zetten. Alleen al op de Russische markt kunnen er jaarlijks vijfduizend van die apparaten worden afgezet. „Dmitri heeft nergens anders tijd voor”, zegt Latkin. „Want we willen onze apparaten, behalve in Rusland, Wit-Rusland en Oekraïne, nu ook aan Duitse ziekenhuizen verkopen.”

Op de eerste verdieping bevindt zich de businessincubator, een proeftuin waar toekomstige ondernemers tussen de 18 en 22 jaar een bedrijf kunnen opzetten. In een langgerekte schoolbank zijn acht jongens op computers bezig met het ontwikkelen van games. „Wij willen een computerprogramma opstellen voor een paar architecten”, zeggen de 18-jarige natuurkundestudenten Sasja en Maksim verlegen, terwijl ze doortikken.

Dat ondernemen in de nabije omgeving van Akadempark lonend kan zijn, blijkt uit het röntgenapparatuurfabriekje van de 35-jarige wiskundige Sergej Solobojev, dat in een oude garage is gevestigd en grote opdrachten van de overheid krijgt. Gezien die banden wil hij over Skolkovo geen kwaad woord horen. Het is een uitstekend project, zegt hij. „Wij hopen straks op een virtuele manier met Skolkovo samen te werken. Want doordat het bij Moskou ligt, is de infrastructuur er prima en bestaan er korte lijnen tussen de bedrijven en de overheid. En met die corruptie in ons land valt het ook wel mee, die is in Europa vele malen groter.”

Nadat we zijn fabriekje hebben verlaten, rijden we door de rest van Akademgorodok. De woonflats zijn even troosteloos als overal in Rusland. Het enige mooie zijn het bos en de datsja’s van de leden van de Akademie van Wetenschappen. In het struweel liggen de instituten verstopt. Sommige functioneren nog optimaal, andere doen er nog amper toe sinds de Sovjet-Unie twintig jaar geleden uiteenviel en er ineens geen geld meer was voor de wetenschap. „De geleerden willen niets van de commercie weten”, zegt Mednikova. „Voor hen telt alleen de zuivere wetenschap. Ze denken dat alles dan vanzelf goed komt. Maar die tijden zijn ook in Rusland toch echt voorbij.”

    • Michel Krielaars