Op de boekenbeurs in Peking

Op de enorme internationale boekenbeurs van Peking is Nederland gastland. Dat betekent dat het een delegatie van een stuk of dertig Nederlandse schrijvers, zestien uitgevers en de staatssecretaris voor Cultuur Halbe Zijlstra (VVD) heeft afgevaardigd. Nog voordat de Nederlanders in het vliegtuig stapten, kondigden de autoriteiten in Peking strenge controle aan van Weibo, de Chinese versie van Twitter, waarmee tot nu toe de censuur kon worden omzeild. In 2009 sloot de Chinese overheid Facebook en YouTube al.

Liu Xiaobo, Nobelprijswinnaar voor de Vrede, zit nog altijd in de gevangenis, net als, naar schatting van Hongkongse mensenrechtenorganisaties, zo’n tweehonderd kunstenaars, schrijvers, bloggers en juristen. De dissident Ai Weiwei, China’s bekendste beeldend kunstenaar, kwam onlangs vrij. Hem is contact met buitenlandse media verboden.

De vraag rijst of Nederland deze boekenbeurs, waar kritische Chinese auteurs niet welkom zijn, moet bijwonen. Het steunt met deelname indirect het Chinese regime. Anderzijds kunnen de Nederlanders de gelegenheid te baat nemen om solidair te zijn met de Chinese schrijvers. Sommigen van de aanwezige schrijvers lieten zich al in die zin uit. Zo gelooft Bernlef in „ter plekke het zaad van de twijfel zaaien”, terwijl Margriet de Moor het houdt op „de ondermijnende werking van literatuur”.

In de boekwinkel elders in het kunstenaarscentrum van Peking is ‘Café Amsterdam’ ingericht, voor ontmoetingen tussen Nederlandse en Chinese schrijvers. Wat betreft democratische idealen en mensenrechten zullen de Nederlanders hun Chinese collega’s niets kunnen vertellen wat ze niet al weten. Weibo blijft ondanks alles een machtige vorm van communicatie. En ondanks het verbod heeft Ai Weiwei op de website van Newsweek al weer uitgehaald naar het Chinese gezag.

Boycot of geen boycot – het maakt geen verschil. Actie wordt gevoerd via internet, waar subversieve Chinese schrijvers vanuit Londen, de VS en elders de discussie opengooien en druk uitoefenen met hun publicaties. Niet gaan zou jammer zijn voor het Nederlandse boek. China is erg geïnteresseerd in het buitenland, ook in Nederland. De boekenbeurs beantwoordt aan die interesse, de beurs is cool. De Nederlandse literaire aanwezigheid in Peking is een cultureel aangeklede handelsmissie. Zij dient de verkoop van Nederlandse boeken aan het Chinese publiek. Dat de schrijvers hun protestspeldjes van Amnesty in hun koffers laten, maakt weinig uit. Dat ze hun boeken komen brengen wel. Van haar effect op de Chinese mensenrechten hoeft de Nederlandse literaire delegatie geen hoge verwachtingen te hebben. Wel van de eigen afzet.