Macedonië meet zich een klassieke identiteit aan

Macedonië wil zich snel een nationale identiteit aanmeten. Met het oog op de toetreding tot de EU is Skopje gemeubileerd met haastige beelden van nationale helden.

Leeuw, keizer Justinianus en Alexander de Grote. Foto's Werner Bossmann

Skopje. - Een oude man bij het stoplicht dringt druk gebarend aan. „Hey you, you. Make picture!” Hij wijst vanaf een brug naar het nieuwe panorama dat op de beide oevers van de Vardar ontstaat. Bouwkranen draaien. Bouwvakkers werken zelfs in de ergste zomerhitte door aan bruggen, een triomfpoort en hoge neoklassieke façades.

Skopje, de hoofdstad van Macedonië, ondergaat een metamorfose. Er staan tientallen nieuwe standbeelden van nationale iconen, vrijheidsstrijders en kerkvaders. Over twee weken, als de eerste fase van het project ‘Skopje 2014’ is afgerond, moet er water spuiten uit de sokkel onder het 22 meter hoge beeld van Alexander de Grote (356-323 v Chr.) op een steigerend paard. Dan moet het mogelijk zijn via een nieuwe voetgangersbrug naar het nieuwe museum voor de onafhankelijkheidsstrijd te lopen. Dan kunnen nieuwe rode dubbeldekkerbussen onder de al net zo nieuwe, maar klassiek ogende Macedoniëpoort, een soort Arc de Triomphe door.

Op 8 september, de viering van twintig jaar onafhankelijkheid van Joegoslavië, zal premier Nikola Gruevski de officiële onthulling van het Alexanderbeeld verrichten.

Skopje heeft de reputatie saai en lelijk te zijn. Een stad die je kunt overslaan tijdens een rondreis op de Balkan. De enige publiekstrekkers waren het fort en de mooie stenen brug die leidt naar een stukje oude Turkse stad met smalle straatjes, een badhuis, karavanserai en moskee. De rest werd verwoest tijdens een aardbeving in 1963. Skopje werd herbouwd in Joegoslavische betonstijl. Veel flats en soms verbijsterende socialistische architectuur. Door het project ‘Skopje 2014’ is een wandeling door het stadshart in ruim een jaar tijd een bezoek geworden aan een openluchttentoonstelling over natievorming en nationale identiteit. Op één vierkante kilometer staan nu tientallen beelden en gebouwen die de slaperige provinciestad antieke allure en de sfeer van Parijs of Rome moeten geven.

Het is alsof de gebouwen Skopje op de kaart moeten zetten. Het land bestond lang niet, het werd altijd vergeten, overgeslagen, ontkend door omringende grootmachten zoals de Bulgaren, Ottomanen, Grieken en Joegoslavië.

Dat calimerocomplex is de afgelopen jaren versterkt. In 2008 werd het Macedonische lidmaatschap van de NAVO uitgesteld, omdat Griekenland de toetreding zou vetoën. Griekenland en Macedonië (officieel in het internationale verkeer: de Former Yugoslav Republic of Macedonia, FYROM) ruziën over de naam Macedonië, de aanduiding van een vroeger koninkrijk in een gebied waar ruim tweeduizend jaar later andere grenzen lopen. Die onopgeloste kwestie zet sinds 2009 ook een rem op de EU-toetreding. Hoewel Macedonië al sinds 2005 kandidaat-lid is, zijn de toetredingsonderhandelingen nog niet begonnen.

Internationale waarnemers hebben de indruk dat de vooruitgang tot staan is gekomen. Op sommige vlakken glijdt het land zelfs af. Media hebben het zwaar als ze niet regeringsgezind zijn. De rechterlijke macht is niet onafhankelijk. Jongeren hebben de afgelopen maanden straatprotesten gehouden voor meer transparantie.

Premier Gruevski en zijn regering lijken met dit vertoon van nationalisme de aandacht te willen afleiden van de tegenvallende economische groei. De grote Albanese minderheid klaagde aanvankelijk dat de standbeelden en gebouwen alleen de orthodox Macedonische identiteit uitdroegen. Dat is uiteindelijk opgelost door ook wat standbeelden van Albanese helden toe te voegen.

Tegen de herinrichting van de hoofdstad is alleen serieus protest geweest van architecten. Die generen zich. ‘Skopje 2014’ is een haastklus. Voor iedereen is duidelijk dat het enorme standbeeld van Alexander de Grote ook een opgestoken middelvinger is naar de Griekse zuiderburen.