Londens sinistere onderhelft

Hard, romantisch, exotisch. Elke wereldstad heeft zijn eigen imago. NRC Handelsblad ging deze zomer op zoek naar de werkelijkheid achter het cliché van de wereldstad. Elke week een andere stad, met op woensdag een portret in foto’s. Deze week: Londen

Vanaf linksboven met de klok mee: de Cabinet War Rooms onder Whitehall, Churchills regeringsbunker tijdens de Blitz in de Tweede Wereldoorlog, nu een populair museum; voetgangerstunnen naar metrostation South Kensington; ingang naar metrostation Westminister; voetgangerspassage bij metrostation Elephant & Castle; metrostation Westminster na de verbouwing voor de in het jaar 1999 verlengde Jubilee Line; Gordon's Underground Bar in de wijk Covent Garden; 'horizontale roltrap' in metrostation Waterloo. Foto's Alex MacNaughton Travelator, Waterloo station, London. Underground London photo story. Foto Alex MacNaughton

Een tweede aarde, die zowel bewondering als angst oproept. Zo omschrijft Peter Ackroyd, Londens biograaf, het herkenbare gevoel van iedereen die wel eens afdaalt naar de Underground, de oudste metro ter wereld (1863). Dat begint met de roltrap, die je diep onder de straten van de stad brengt – bij station Angel, dat de steilste en langste trap heeft: 27 meter. Vervolgens de voettunnels, glooiend en soms verbazingwekkend lang als je van de ene metrolijn naar de andere moet overstappen. Het licht onbehaaglijke gevoel dat je in een wereld bent die niet de jouwe is. En opeens is daar dan bij Baker Street Station of Farringdon weer daglicht, en kom je boven in de minder sinistere, bovenste helft van Londen.

Maar er is meer ondergronds leven in Londen. Er zijn verborgen rivieren, door de mens bedwongen met steen en asfalt, die af en toe bovenkomen. Er zijn metrostations die niet meer in gebruik zijn, waarvan je soms een glimp opvangt als je door de donkere tunnels rijdt en waarvan bovengronds nog overblijfselen staan – zie de ingang van het station op de Strand.

Er is een metrolijn die speciaal voor de posterijen werd aangelegd. En een ondergronds tramstation, dat in de jaren vijftig van de vorige eeuw werd gesloten. De gapende opening is nog altijd te zien op Kingsway. Vlakbij, onder Chancery Lane, ligt een oude telefooncentrale uit de jaren veertig, waar de medewerkers een ondergrondse kantine, bar en tearoom hadden. Een van de ingangen van de Tube was een verborgen goederenlift.

In de Tweede Wereldoorlog werden onder de stad schuilkelders gemaakt en tunnels gegraven, die de overheidsgebouwen met elkaar verbonden (en die naar verluidt doorlopen tot Buckingham Palace).

Van de achttien ondergrondse kamers waar het oorlogskabinet van Winston Churchill zich had geïnstalleerd, zijn onder meer de vergaderzaal, de kaartenkamer, en de slaapkamer van de premier bewaard gebleven. Die zijn open voor het publiek.

Maar de mooiste ondergrondse plek van Londen is wel de met wit geglazuurde tegels beklede Greenwich Foot Tunnel uit 1902. In tien minuten wandel je van Greenwich naar de Isle of Dogs, of vice versa. Onder de Theems.

Morgen: Een dag op bus 414

    • Titia Ketelaar