'Ik moet de wet kunnen overtreden'

Een journalist staat niet boven de wet, tenzij hij een strafbaar feit moet plegen om een misstand aan te tonen, vindt undercoverjournalist Alberto Stegeman (SBS 6).

Alberto Stegeman, luis in de pels van het OM. Foto Olivier Middendorp Amsterdam 25-08-2011. Alberto Stegeman. Foto: Olivier Middendorp

Hij heeft de kwalificatie eerder gehoord, maar ligt er niet wakker van. „Als mensen mij een sensatiebeluste egotripper vinden hebben ze mijn werk niet goed begrepen”, zegt undercoverjournalist Alberto Stegeman. „Ik ben geen brave burger. Maar ik zal nooit rücksichtslos de wet overtreden.”

Vier maanden geleden ontsloeg het gerechtshof in Amsterdam Stegeman (40) van vervolging voor het binnendringen van een bedrijventerrein op Schiphol. Een tegenvaller voor KLM, die de zaak had aangespannen. De luchtvaartmaatschappij kon niet waarderen dat Stegeman zichzelf toegang had verschaft tot het regeringstoestel KBX op Schiphol-Oost met een nagemaakte KLM-pas – een actie die in december 2008 werd uitgezonden in het SBS- programma Undercover in Nederland. Vorige maand liet het OM weten de zaak aan de Hoge Raad te zullen voorleggen.

Verraste dat u?

„Absoluut. Voor mijn gevoel is de uitspraak van het gerechtshof helder: journalisten hebben het recht maatschappelijke misstanden aan de kaak te stellen zo lang zij anderen niet tot last zijn of vernielingen aanrichten. Met mijn reportage over Schiphol had ik valsheid in geschrifte gepleegd en was ik een verboden terrein binnengedrongen, maar die overtredingen wogen volgens de rechter niet op tegen het veiligheidsrisico dat met de uitzending werd blootgelegd. De uitspraak staat als een huis. Maar goed, als het OM denkt dat het zin heeft naar de Hoge Raad te stappen: be my guest.”

Volgens het OM stelt het oordeel van de rechter journalisten in staat strafbare feiten te plegen onder het mom van maatschappelijk belang.

„Een journalist staat niet boven de wet, tenzij hij een strafbaar feit moet plegen om een maatschappelijke misstand aan te tonen. In mijn geval was dat zo: ik had nooit kunnen bewijzen hoe lek de beveiliging van Schiphol was als ik vooraf toestemming had gevraagd. En laten we wel wezen: het ging om een onbewaakt regeringsvliegtuig. Nog diezelfde dag zou de koningin ermee vliegen.”

Het is niet ondenkbaar dat een journalist hoge kijkcijfers nastreeft met een strafbare actie onder het mom van maatschappelijk belang.

„De rechter zal dat moeten beoordelen. Ik had zelf weinig moeite om aan te tonen dat ik met mijn werkwijze misstanden aan de kaak wilde stellen. Het was niet mijn eerste maatschappelijk relevante undercoverreportage. Zelfs niet mijn eerste over Schiphol [eerder had Stegeman laten zien hoe je via een personeelsroute binnen kunt komen, red.]. Bovendien heb ik de directie van de luchthaven vooraf op de hoogte gesteld van de uitzending, waardoor ze het lek tijdig konden dichten. Onlangs las ik dat Schiphol in 2007 is ontsnapt aan een luchtramp. Toch apart dat dat vier jaar later pas naar buiten komt in een onderzoeksrapport.”

U gaf eerder aan dat u tot het Europees Hof van de Rechten van de Mens wilt procederen. Zou het zo ver komen?

„Ik kan mij niet voorstellen dat de Hoge Raad een andere inschatting maakt dan het gerechtshof. Meestal gaat het om nuances, dan slaat de weegschaal niet naar de andere kant door. Maar als het er op aankomt, ga ik door tot het Europees Hof.”

Klopt het dat de marechaussee op Schiphol uw undercoveractiviteiten na de uitzending intensief gevolgd heeft?

„Ja. Ik werd behandeld als een crimineel. Niet als een journalist die – met reden – een strafbaar feit heeft gepleegd. In mijn dossier las ik dat de marechaussee foto’s heeft gemaakt van de auto’s van de medewerkers van Noordkaap [het productiebedrijf van Stegeman]. Dat gaat ver, niet? Gelukkig bellen wij met telefoons waar de overheid geen weet van heeft, anders had ik mijn bronnen in gevaar kunnen brengen.”

Uw collega Peter R. de Vries besloot onlangs een reportage uit te zenden nadat de rechter hem dat op straffe van een dwangsom had verboden. Zou u zoiets doen?

Lange stilte. „Nee. De rechter heeft het laatste woord, dat heb ik te respecteren.”

Daar ligt voor u de grens?

„Ja, al blijf ik er bij dat een journalist de wet moet kunnen overtreden als er zwaarwegende belangen op het spel staan. Zo heb ik ooit een dvd met kinderporno gekocht om geloofwaardig over te komen in de wereld van de kinderprostitutie. Een illegale actie, zeker, maar zo kwam ik er wel achter hoe een kinderpooier opereert, waar hij kinderen ronselt. Aan de hand van die uitzending werd een kinderpornonetwerk opgerold. Dat was met een andere werkwijze nooit gelukt. Politie en justitie stuurden nog net geen bloemetje.”

Zoekt u de grenzen van het toelaatbare niet steeds meer op als u daar zo’n succes mee oogst?

„Nee. Ik vraag mij voortdurend af: kan het anders? Krijg ik deze informatie ook op een legale manier boven tafel? In het geval van Schiphol heb ik lang geaarzeld. Ik wist dat er een onbewaakt toestel op het vliegveld stond waar Beatrix nog diezelfde dag in zou vliegen. Om dat verhaal op een aannemelijke manier te vertellen moest ik grenzen overschrijden. Dat had ik er voor over.”

U werkt voor een commerciële omroep. Zou een reportage voor ‘Zembla’ er anders hebben uitgezien?

„Qua vorm, niet qua inhoud. Waarschijnlijk was de muziek wat minder indringend geweest.”

Zou Schiphol u dan ook voor de rechter hebben gesleept?

Lacht. „Dat is moeilijk te zeggen. Ik denk wel dat ik de luis in de pels van het OM ben. Misschien hebben ze wat te verbergen. Zijn ze bang dat ik binnenkort met een reportage over het OM kom.”

Een serieuze overweging?

„We weten weinig van het OM. Wie zijn de officieren van justitie? Wat is hun werkwijze? Gaan ze wel eens hun boekje te buiten? Daar zou ik best in willen duiken, ja.”

De Telegraaf meldde dat u binnenkort gaat samenwonen. Ook u wordt goed in de gaten gehouden.

„Eh ja. Dat vind ik een vervelend aspect van mijn werk. Maar ik kies er zelf voor, dus ik mag niet zeuren.”

    • Danielle Pinedo