Het kan, grappen over 9/11

De nieuwe comedyshow van Boom Chicago heet 9/11 Forever: „Als je op 11 september jarig bent, wanneer vier je dat dan? Op de tiende of de twaalfde?”

Grappen maken over 9/11, kan dat? „Natuurlijk”, zegt Michael Orton-Toliver, „maar het ligt voor veel Amerikanen nog heel gevoelig. En veel Amerikaanse comedians wagen zich er liever niet aan. In het begin waren zelfs grappen over president Bush niet welkom; de mensen wilden alleen maar hoop en troost, geen comedy. Maar ook nu moet je nog heel goed weten wat je zegt. Het lijkt me logisch dat je geen beelden oproept van die instortende torens en van de vele doden – dat zou alleen maar smakeloos zijn.

Maar verder moet comedy overal over kunnen gaan, zegt hij, en bij voorkeur op het randje zijn. „Je moet je grappen zoeken in alles wat er ná 9/11 is gekomen: twee eindeloze oorlogen, de idiotie van Bush en de teleurstelling over Obama, de teloorgang van Amerika als het land waar de hele wereld van hield, en allerlei alledaagse gevolgen. Want als je op 11 september jarig bent, wanneer vier je dat dan? Niet op de dag zelf, waarschijnlijk. Maar wanneer dan? Op de tiende of de twaalfde?”

Michael Orton-Toliver (29) speelt samen met zijn collegae Pep Rosenfeld en Greg Shapiro de show 9/11 Forever, de nieuwe productie van de Amerikaanse comedygroep Boom Chicago die al dertien jaar gehuisvest is in het voormalige Leidsepleintheater in Amsterdam. „Het is gedurfd om er een show over te maken”, zegt hij. „Ik zie de poster met deze titel nog niet zo gauw in North-Dakota hangen, of in Wyoming. Maar tegelijk is dit de meest invloedrijke gebeurtenis van mijn generatie geweest. Het zou bespottelijk zijn als we daar tien jaar na dato nog steeds niets over zouden kunnen zeggen. En bovendien vinden we alle drie dat we die beladen dag moeten terugclaimen op de geschiedenis. We moeten als Amerikanen niet met dat ongemakkelijke gevoel blijven zitten. We moeten verder.”

Zelf was Michael Orton-Toliver negentien toen de aanslag op de Twin Towers plaatsvond, en woonachtig in Los Angeles: „Ver weg van New York dus. Ik kon niets doen, ik zag het drama vanuit de verte. Wel ben ik zenuwachtig geweest over de herinvoering van de militaire dienstplicht die toen even ter discussie heeft gestaan. En verder was de grote vraag wat ons nog méér boven het hoofd zou hangen. Zouden ze straks ook die grote Hollywood-letters platgooien?”

Als zoon van een zwarte vader en een blanke moeder ervoer hij ook nog iets anders: „Je kunt aan mijn gezicht niet goed zien wat mijn afkomst is. Ik noem mezelf het liefst etnisch ambigue. Maar geruime tijd na 9/11 heb ik tegenover de buitenwereld overdreven duidelijk mijn zwarte kant benadrukt. Nu vervult die houding me met gêne, maar toen wilde ik niet worden aangezien voor iemand die, net als de terroristen, uit het Midden-Oosten kwam en moslim was. Dat leek me geen goed idee.”

„Intussen is er in Amerika geen extra agressie tegen moslims gegroeid, zoals in Nederland”, zegt Orton-Toliver. „Wij zijn Amerikaanse expats, we spelen voor een Nederlands publiek – en dus zullen we het ook over Theo van Gogh, Pim Fortuyn en Geert Wilders hebben. Ik woon hier graag, ik vind dit een geweldig land. Maar als ik zie hoe agressief de stemming jegens moslims hier de laatste tien jaar is geworden, ben ik er trots op dat ik een Amerikaan ben.”

9/11 Forever, Leidsepleintheater, Amsterdam. Première 1/9, daarna t/m 18/9. Inl: boomchicago.nl

    • Henk van Gelder