'Echte gevoelens zijn nooit clichés'

Jonge dertigers die alsnog hun droom willen realiseren en overspel plegen: een klassiek gegeven, verteld door een sprekende kat. Miranda July over ‘The Future’.

The Future liet op zich wachten. Zes jaar deed filmmaker Miranda July over de opvolger van haar succesvolle debuutfilm Me and You and Everyone We Know. Niet dat ze ondertussen stilzat: July schreef de verhalenbundel No One Belongs Here More Than You en had succes met haar performances.

In haar filmstijl blijkt ondertussen niet zo veel veranderd. Ook in The Future is haar hand duidelijk te herkennen: ze vertrekt vanuit een banale, alledaagse situatie – ingedut koppel met artistieke ambities ziet het moment naderen dat ze niet langer veelbelovend kunnen zijn. Ze besluiten het roer om te gooien en hun dromen alsnog achterna te gaan.

Het stel begint ermee een kat op te nemen uit het asiel, die als verteller in de film optreedt. Hij besluit zich in te zetten als natuurbeschermer en gaat deuren langs om mensen over te halen een boom te adopteren, zij doet een laatste poging op te vallen als danser met internetvideo’s. Allemaal nogal navelstaarderig: nee, niet weer een film over de lege levens van hippe types met keuzestress! Maar de uitwerking maakt het interessant, zoals een scène waarin de tijd stilstaat en een ingewikkelde dans van July, die opnieuw de hoofdrol speelt in haar eigen film, met haar trui. Tijdens het filmfestival van Berlijn sprak July met de pers.

U schrijft ook boeken, wat is het verschil met een scenario?

„Bij een scenario ben ik voortdurend aan het herzien en aan het schaven. Ik maak eindeloos veel versies. Maar bij het schrijven van een verhaal heb juist ik vaak het gevoel dat ik helemaal niet aan het werk ben, dat ik maar wat voor me uit staar, en ineens ben ik dan een verhaal aan het schrijven. Voor mij zijn het twee totaal verschillende dingen, bijna alsof het niet om dezelfde bezigheid gaat.”

Waarom heeft het zo lang geduurd voor uw tweede film af was?

,,Ik had niet echt last van een creatieve crisis, er waren gewoon nog een heleboel andere dingen die ik ook graag wilde doen, zoals een boek maken met korte verhalen. Het zal nu ook weer lang duren voordat mijn derde film af is, want ik wil nu eerst een roman schrijven.”

Verwerkt u in films ideeën die u in een verhaal gebruikte, of andersom?

„Heel vaak. Bijna alle elementen in deze film gebruikte ik eerder in een theaterperformance. De verhaallijn van de sprekende kat zat daar al in, de kat was toen te zien op video. Het stel van de film was er ook al, gespeeld door een echt stel uit het publiek. Dat maakte die voorstelling heel eng om te doen, ik wist nooit wat er op de avond zou gebeuren.”

Heeft het enorme succes van uw debuutfilm u geholpen of gehinderd bij het maken van uw tweede film?

„Succes heeft het gemakkelijker voor mij gemaakt om te blijven werken. Het is niet eenvoudig om films zoals The Future te financieren. Succes in het verleden helpt natuurlijk, maar creatief gezien juist niet. Het gevaar dreigt dat je overbewust wordt van jezelf. Je kunt niet te zelfbewust zijn als je iets nieuws wilt maken.”

Het gegeven van uw film is klassiek: een stel in crisis, een van hen begint een affaire.

„Met zo’n thema kom je al snel uit op heel bekend terrein. Maar de gevoelens zijn geen clichés. Dat zijn echte gevoelens nooit. Juist omdat het zo’n bekend gegeven is, kon ik ook meer risico nemen met de manier waarop ik het verhaal vertel. Dat kan met een bizar verhaal veel minder goed.”

Fantaseert u zelf weleens dat u de tijd stil kunt zetten, zoals in de film?

„Ja. Die scène is echt ontstaan uit een moment in mijn eigen leven, waarop een relatie uit elkaar viel. Ik bevond me in zo’n gesprek waarvan ik wist dat het alleen maar erger en erger kon worden. Toen had ik dat verlangen om de tijd te kunnen stoppen plotseling heel sterk. Nu klinkt dat misschien belachelijk, maar op dat moment was dat gevoel heel sterk.”

De film begint komisch, maar wordt daarna triester en triester.

„Ja. Als ik aan het schrijven ben heb ik altijd heel sterk de neiging om humor te gebruiken. Deze keer heb ik echt geprobeerd om dat in toom te houden. Dat was de nieuwe stap die ik wilde zetten, al zijn er hopelijk nog steeds genoeg grappige, verrassende momenten in de film.”

In uw beide films komen vrouwen die verliefd worden in pijnlijke en vaak vernederende situaties terecht.

„Ja, maar tegelijk zijn deze vrouwen heel doortastend. Je moet soms de moed en en het doorzettingsvermogen hebben om jezelf in situaties te brengen waarin je vernederd kan worden.”

    • Peter de Bruijn